Childhood Memories in Ramapuram

Read in: English | മലയാളം | தமிழ் | ಕನ್ನಡ | తెలుగు | हिंदी

I was so excited when I heard we were going to Ramapuram for the school holidays. I snuck a small pocket knife and sunglasses into my shorts, planning to scare my grandmother. I imagined myself jumping out and scaring her like a robber.

There was only one bus from Ernakulam to Ramapuram each day, the KMS bus that went to Mundakkayam. My father knew the bald-headed driver and the tall, thin conductor very well. I loved sitting in the front seat, enjoying the view and watching the driver. But the driver spotted the knife and sunglasses in my pocket and told my mother. My plan was ruined.

The bus left from under the Ernakulam South overpass. The journey took about two and a half hours. The driver drove fast, and there were very few stops. The bus stop in Ramapuram was near a large banyan tree in front of the Sree Rama temple. My father would often buy something from the tea shop nearby. Then we would walk about two kilometers to Kondad. My father would carry a big bag with vegetables and other groceries. He started working when he was eighteen, as a clerk in the railway office. Every month, he would give a portion of his salary to my grandmother, who handled the finances.

When I woke up in the morning, my grandmother would give me a piece of ripe mango leaf to brush my teeth. Then, I would split a twig and use it to clean my tongue. We would go to the open field behind the house to wash. I had to fetch water from the well. I didn't like going, so my grandfather dug a pit, placed two logs across it, and covered it with woven palm leaves. Flies would buzz around while I sat there for toilet. Since there was no roof, I had to carry an umbrella when it rained. I would bathe in a pond near Kokkarini kavu. Sometimes, my aunt Sumachithay would come to bathe me. I loved when she bathed me. She would roll small balls of rice for me to eat. She was studying for her post-graduation in chemistry at Maharaja's College. She was very intelligent and could dance and sing old Malayalam film songs.

After my bath, my grandmother would milk the cow, Nandini, and give me fresh milk. She would also keep some butter for me. My grandmother would offer daily prayers to Sree Durga in the southern temple. She believed that the goddess Annapurna resided in the heart of the paddy. She told me a story about a woman who was cursed and died after vomiting blood on the tenth day of entering the temple premises during her menstrual cycle. My grandmother also had many stories about Afan, a man who gets possessed by the goddess. She said that the goddess would speak through him and once promised to give the family a gold coin every day. But they forgot to take it once, and after that, they never received it again. However, the goddess assured them that her blessings would always be with the family.

My grandmother's name was Nangaiyya. She knew Sanskrit and astrology. My grandfather was a priest in a Sastha temple nearby. During the rainy season, we would collect rainwater in a large pot and a copper vessel. It was pleasant to sit inside the house and watch the rain. I would listen to the sound of rain on the palm leaves, the croaking of frogs, and the calls of the osprey. Initially, I was scared of the osprey's cry, but my aunt told me it was just a bird. When my aunt was having her periods, she would sit on a mat and I shouldn't touch her. If I did, she would say I had to go back to the pond and bathe.

For lunch, we sometimes had kanji (rice porridge) and steamed tapioca. After eating, I had to wash my hands, or my grandmother would scold me. My great-grandmother, Nangeli, was over ninety years old. I was fascinated by her shriveled breasts. She always chanted mantras while counting her rudraksha beads. She lived to be ninety-eight years old. She would always complain to my father about her eyesight and hearing. But my grandmother said that she could hear everything, even when she was chanting.

Once, during my tenth-grade vacation, I stayed at the ancestral home. Lekha and Mallika, our neighbors, would come to keep my grandparents company. They were both studying for their pre-degree. I loved going to the temple with them in the evenings. Katri and Yohannan, who were older, would come to help with the work in the fields. My father would give them money when he left.

Later, our ancestral property was sold, and the house was demolished. My great-grandmother, grandmother, grandfather, father, and Afan are all gone now. Only memories remain. And in those memories, they live on.

1. Malayalam (മലയാളം)

രാമപുരത്തെ ഓർമ്മകൾ: മാഞ്ഞുപോയൊരു കാലം

സ്കൂൾ അവധിക്കാലത്ത് ഞങ്ങൾ രാമപുരത്തേക്ക് പോകുന്നുണ്ടെന്നറിഞ്ഞപ്പോൾ എനിക്ക് വലിയ ആവേശമായി. എന്റെ മുത്തശ്ശിയെ പേടിപ്പിക്കാനായി ഞാൻ ഒരു ചെറിയ പോക്കറ്റ് കത്തിയും കൂളിംഗ് ഗ്ലാസും നിക്കറിന്റെ പോക്കറ്റിൽ ഒളിപ്പിച്ചു വെച്ചു. ഒരു കവർച്ചക്കാരനെപ്പോലെ ചാടിവീണ് അവരെ പേടിപ്പിക്കുന്നത് ഞാൻ സ്വപ്നം കണ്ടു.

എറണാകുളത്ത് നിന്ന് രാമപുരത്തേക്ക് ദിവസേന ഒരൊറ്റ ബസ്സേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ—മുണ്ടക്കയത്തേക്ക് പോകുന്ന കെ.എം.എസ് (KMS) ബസ്സ്. അതിന്റെ കഷണ്ടി തലയുള്ള ഡ്രൈവറെയും മെലിഞ്ഞുയർന്ന കണ്ടക്ടറെയും എന്റെ അച്ഛന് നന്നായി അറിയാമായിരുന്നു. ഡ്രൈവറെയും പുറത്തെ കാഴ്ചകളെയും കണ്ടിരിക്കാൻ മുൻസീറ്റിലിരിക്കാനായിരുന്നു എനിക്കിഷ്ടം. എന്നാൽ ഡ്രൈവർ എന്റെ പോക്കറ്റിലെ കത്തിയും കണ്ണടയും കണ്ട് അമ്മയോട് പറഞ്ഞു കൊടുത്തു. അതോടെ എന്റെ പദ്ധതികളെല്ലാം പൊളിഞ്ഞു.

എറണാകുളം സൗത്ത് മേൽപ്പാലത്തിന്റെ താഴെ നിന്നായിരുന്നു ബസ്സ് പുറപ്പെടുന്നത്. ഏകദേശം രണ്ടര മണിക്കൂർ യാത്രയുണ്ട്. ബസ്സ് നല്ല വേഗതയിലാണ് ഓടിച്ചിരുന്നത്, നിർത്തുന്ന സ്ഥലങ്ങൾ കുറവായിരുന്നു. രാമപുരത്തെ ബസ് സ്റ്റോപ്പ് ശ്രീരാമക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിലുള്ള വലിയൊരു പേരാലിന് അടുത്തായിരുന്നു. അച്ഛൻ അവിടെയുള്ള ചായക്കടയിൽ നിന്ന് എന്തെങ്കിലും വാങ്ങാറുണ്ടായിരുന്നു. അവിടെ നിന്ന് ഞങ്ങൾ ഏകദേശം രണ്ട് കിലോമീറ്റർ നടന്ന് ​കൊണ്ടാട്ടിലേയ്ക്ക്  പോകും. പച്ചക്കറികളും പലചരക്ക് സാധനങ്ങളുമുള്ള ഒരു വലിയ ബാഗ് അച്ഛൻ ചുമക്കുന്നുണ്ടാകും. പതിനെട്ടാം വയസ്സിൽ റെയിൽവേ ഓഫീസിൽ ക്ലാർക്കായി അച്ഛൻ ജോലി തുടങ്ങിയതാണ്. എല്ലാ മാസവും അച്ഛന്റെ ശമ്പളത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം സാമ്പത്തിക കാര്യങ്ങൾ നോക്കിയിരുന്ന മുത്തശ്ശിക്ക് നൽകുകമായിരുന്നു.

രാവിലെ എഴുന്നേറ്റാൽ മുത്തശ്ശി പല്ല് തേക്കാൻ പഴുത്ത മാവിലയുടെ കഷണം തരും. പിന്നെ ഒരു ചെറിയ ഈർക്കിൽ പിളർന്ന് അത് കൊണ്ട് നാക്ക് വൃത്തിയാക്കും. വീടിന് പിന്നിലെ പറമ്പിലായിരുന്നു പ്രാഥമിക കൃത്യങ്ങൾ. കിണറ്റിൽ നിന്ന് വെള്ളം കോരേണ്ടി വരുമായിരുന്നു. എനിക്കത് ഇഷ്ടമില്ലാത്തതുകൊണ്ട് മുത്തശ്ശൻ ഒരു കുഴിയെടുത്ത് അതിന് മുകളിൽ രണ്ട് മരത്തടികൾ വെച്ച് ഓല കൊണ്ട് മറച്ചൊരു ശൗചാലയം ഉണ്ടാക്കിത്തന്നു. അവിടെ ഇരിക്കുമ്പോൾ ഈച്ചകൾ വന്ന് പൊതിയുമായിരുന്നു. മേൽക്കൂര ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ട് മഴ പെയ്യുമ്പോൾ കുട പിടിക്കേണ്ടി വരും. കൊക്കരണി കാവിനടുത്തുള്ള കുളത്തിലായിരുന്നു കുളി. ചിലപ്പോൾ എന്റെ ചെറിയമ്മ (സുമചിറ്റ) എന്നെ കുളിപ്പിക്കാൻ വരും. ചിറ്റ കുളിപ്പിക്കുന്നത് എനിക്ക് വലിയ ഇഷ്ടമായിരുന്നു. ചിറ്റ എനിക്ക് ചോറ് ഉരുളകളാക്കി തരുമായിരുന്നു. മഹാരാജാസ് കോളേജിൽ കെമിസ്ട്രിയിൽ പിജിക്ക് പഠിക്കുകയായിരുന്നു ചിറ്റ. നല്ല ബുദ്ധിയുള്ള ചിറ്റയ്ക്ക് നൃത്തം ചെയ്യാനും പഴയ മലയാളം സിനിമാ പാട്ടുകൾ പാടാനും അറിയാമായിരുന്നു.

കുളി കഴിഞ്ഞാൽ മുത്തശ്ശി നന്ദിനിപ്പശുവിനെ കറന്ന് എനിക്ക് പച്ചപ്പാൽ തരും. കുറച്ച് വെണ്ണയും എനിക്ക് കരുതി വെക്കും. മുത്തശ്ശി തെക്കേ കാവിലെ ശ്രീ ദുർഗ്ഗയ്ക്ക് നിത്യവും പ്രാർത്ഥനകൾ അർപ്പിക്കുമായിരുന്നു. നെൽ പാടത്തിന്റെ  നടുക്ക് വസിക്കുന്ന  അന്നപൂർണ്ണേശ്വരി ആണ്  ഈ കുടുംബ പരദേവത  എന്ന് അവർ വിശ്വസിച്ചു. ആർത്തവകാലത്ത് ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രവേശിച്ചതിന് പത്താം ദിവസം രക്തം ഛർദ്ദിച്ച് മരിച്ചുപോയ ഒരു സ്ത്രീയുടെ കഥ മുത്തശ്ശി എനിക്ക് പറഞ്ഞുതന്നിട്ടുണ്ട്. ദേവി ആവേശിക്കുന്ന അഫനെ കുറിച്ചും  മുത്തശ്ശിക്ക് ഒരുപാട് കഥകളുണ്ടായിരുന്നു. ദേവി അവനിലൂടെ സംസാരിക്കുമെന്നും ഒരിക്കൽ കുടുംബത്തിന് ദിവസവും ഓരോ സ്വർണ്ണനാണയം നൽകാമെന്ന് ദേവി ഉറപ്പു നൽകിയതായും മുത്തശ്ശി പറഞ്ഞു. എന്നാൽ ഒരിക്കൽ അത് എടുക്കാൻ മറന്നുപോയെന്നും അതിനുശേഷം അത് ലഭിച്ചിട്ടില്ലെന്നും അവർ പറഞ്ഞു. എങ്കിലും ദേവിയുടെ അനുഗ്രഹം എന്നും കുടുംബത്തോടൊപ്പം ഉണ്ടാകുമെന്ന് ദേവി ഉറപ്പുനൽകിയിരുന്നുവത്രേ! 

നങ്ങയ്യ എന്നായിരുന്നു മുത്തശ്ശിയുടെ പേര്. അവർക്ക് സംസ്കൃതവും ജ്യോതിഷവും അറിയാമായിരുന്നു. മുത്തശ്ശൻ അടുത്തുള്ള ശാസ്താ ക്ഷേത്രത്തിലെ ശാന്തി ചെയ്യാറുണ്ടായിരുന്നു. മഴക്കാലത്ത് ഞങ്ങൾ നടുമുറ്റത്ത്  വലിയ പാത്രങ്ങളിലും ചെമ്പ് പാത്രങ്ങളിലും മഴവെള്ളം ശേഖരിക്കുമായിരുന്നു. നാലുകെട്ടിനുള്ളിലിരുന്ന് മഴ കാണുന്നത് വലിയ സുഖമായിരുന്നു. പന ഓലയിൽ വീഴുന്ന മഴത്തുള്ളികളുടെ ശബ്ദവും, തവളകളുടെ കരച്ചിലും, കുളക്കോഴിയുടെ വിളിയും ചെമ്പോത്തിന്റെ കൂവലും  ഞാൻ കേട്ടിരിക്കും. ആദ്യം കുളക്കോഴിയുടെ കരച്ചിൽ കേട്ട് ഞാൻ പേടിച്ചിരുന്നു, എന്നാൽ അതൊരു വെറും പക്ഷിയാണെന്ന് ചിറ്റ പറഞ്ഞുതന്നു. ചിറ്റയ്ക്ക് അശുദ്ധിയുള്ള സമയത്ത് അവർ ഒരു പായയിൽ തനിച്ചിരിക്കും, ഞാൻ ചിറ്റയെ തൊടാൻ പാടില്ലായിരുന്നു. തൊട്ടാൽ ഞാൻ കുളത്തിൽ പോയി കുളിക്കണം എന്ന് ചിറ്റ പറയുമായിരുന്നു.

ഉച്ചഭക്ഷണത്തിന് ചിലപ്പോൾ കഞ്ഞിയും പുഴുങ്ങിയ കപ്പയുമായിരുന്നു. ഭക്ഷണം കഴിഞ്ഞ് കൈ കഴുകിയില്ലെങ്കിൽ മുത്തശ്ശി വഴക്ക് പറയും. എന്റെ വല്യ മുത്തശ്ശി നങ്ങേലിക്ക് തൊണ്ണൂറിലധികം വയസ്സുണ്ടായിരുന്നു. അവരുടെ വറ്റിവരണ്ട നീളത്തിൽ തൂങ്ങി കിടക്കുന്ന  മാറ് മറയ്ക്കാത്ത സ്തനങ്ങൾ എനിക്ക് എന്നും ഒരു കൗതുകമായിരുന്നു. എപ്പോഴും രുദ്രാക്ഷ മാലയുമായി മന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കും. തൊണ്ണൂറ്റിയെട്ടാം വയസ്സുവരെ അവർ ജീവിച്ചു. കണ്ണ് കാണുന്നില്ലെന്നും ചെവി കേൾക്കുന്നില്ലെന്നും അവർ എപ്പോഴും അച്ഛനോട് പരാതി പറയുമായിരുന്നു. എന്നാൽ ജപിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും അവർക്ക് എല്ലാം കേൾക്കാമെന്ന് മുത്തശ്ശി പറയുമായിരുന്നു.

ഒരിക്കൽ എന്റെ പത്താം ക്ലാസ്സ് അവധിക്കാലത്ത് ഞാൻ തറവാട്ടിൽ താമസിച്ചു. അയൽവാസികളായ ലേഖയും മല്ലികയും മുത്തശ്ശന്റെയും മുത്തശ്ശിയുടെയും കൂട്ടിന് വരാറുണ്ടായിരുന്നു. അവർ പ്രീ-ഡിഗ്രിക്ക് പഠിക്കുകയായിരുന്നു. വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ അവരുടെ കൂടെ ക്ഷേത്രത്തിൽ പോകാൻ എനിക്കിഷ്ടമായിരുന്നു. പണിക്ക് സഹായിക്കാൻ പ്രായമുള്ള കാത്രിയും യോഹന്നാനും വരുമായിരുന്നു. പോകുമ്പോൾ അച്ഛൻ അവർക്ക് പണം നൽകുമായിരുന്നു.

പിന്നീട് ഞങ്ങളുടെ തറവാട് സ്വത്ത് വിറ്റു, വീട് പൊളിച്ചുമാറ്റി. വല്യ മുത്തശ്ശിയും, മുത്തശ്ശിയും, മുത്തശ്ശനും, അച്ഛനും, അഫനും എല്ലാം ഇന്ന് ഓർമ്മകളായി. ആ ഓർമ്മകളിൽ അവർ ഇന്നും ജീവിക്കുന്നു.

---

2. Tamil (தமிழ்)

ராமபுரத்தின் நினைவுகள்: மறைந்துபோன ஒரு காலம்

பள்ளி விடுமுறையில் நாங்கள் ராமபுரத்துக்கு போகிறோம் என்று அறிந்தவுடன் எனக்கு மிகுந்த உற்சாகம் ஏற்பட்டது. என் பாட்டியை பயமுறுத்துவதற்காக நான் ஒரு சிறிய பாக்கெட் கத்தியும் கூலிங் கிளாஸும் என் நிக்கர் பாக்கெட்டில் ஒளித்து வைத்தேன். ஒரு கொள்ளைக்காரனைப் போல பாய்ந்து விழுந்து அவரை பயமுறுத்துவதை நான் கனவு கண்டேன்.

எറണாகுளத்திலிருந்து ராமபுரத்துக்கு தினமும் ஒரே ஒரு பஸ் மட்டுமே இருந்தது — முண்டக்கயத்திற்கு செல்லும் K.M.S. பஸ். அதன் கஷண்டி தலையுள்ள டிரைவரையும் மெலிந்த உயரமான கண்டக்டரையும் என் அப்பாவுக்கு நன்றாகத் தெரியும். டிரைவரையும் வெளியிலுள்ள காட்சிகளையும் பார்த்துக்கொண்டிருக்க முன்சீட்டில் அமர்வதே எனக்கு மிகவும் பிடித்தது. ஆனால் டிரைவர் என் பாக்கெட்டில் இருந்த கத்தியும் கண்ணாடியும் பார்த்து அம்மாவிடம் சொல்லிவிட்டார். அதனால் என் திட்டங்கள் எல்லாம் முறியடிக்கப்பட்டது.

எറണாகுளம் சவுத் மேம்பாலத்தின் கீழிருந்து பஸ் புறப்படும். சுமார் இரண்டு மணி நேரம் பாதி பயணம் இருக்கும். பஸ் நல்ல வேகத்தில் ஓடும்; நிறுத்தங்கள் குறைவாகவே இருக்கும். ராமபுரம் பஸ் நிறுத்தம் ஸ்ரீ ராமர் கோயிலின் முன்பாக இருந்த பெரிய ஆலமரத்திற்கு அருகில் இருந்தது. அப்பா அங்கே உள்ள தேநீர் கடையில் ஏதாவது வாங்குவார். அங்கிருந்து நாங்கள் சுமார் இரண்டு கிலோமீட்டர் நடந்து கொண்டாட்டி வீட்டிற்கு செல்வோம். காய்கறிகளும் மளிகை பொருட்களும் நிரம்பிய ஒரு பெரிய பையை அப்பா சுமப்பார். பதினெட்டாவது வயதில் ரயில்வே அலுவலகத்தில் கிளார்க் வேலைக்கு சேர்ந்தவர் என் அப்பா. ஒவ்வொரு மாதமும் சம்பளத்தின் ஒரு பகுதியை குடும்பத்தின் பொருளாதாரத்தை கவனித்த பாட்டிக்கு கொடுப்பார்.

காலை எழுந்தவுடன் பாட்டி பல் தேய்க்க பழுத்த மாம்பழ இலைக் கொடுத்து விடுவார். பிறகு ஒரு சிறிய இளநார் குச்சியைப் பிளந்து அதனால் நாக்கை சுத்தம் செய்வோம். வீட்டின் பின்னாலுள்ள தோட்டத்தில்தான் ஆரம்பக் கடமைகள். கிணற்றிலிருந்து தண்ணீர் எடுத்துக் கொள்ள வேண்டும். அது எனக்கு பிடிக்காததால் தாத்தா ஒரு குழி தோண்டி அதன் மேல் இரண்டு மரத்தடிகளை வைத்து, ஓலை கொண்டு மூடி ஒரு கழிப்பறை அமைத்து தந்தார். அங்கே உட்காரும்போது ஈக்கள் சூழ்ந்து விடும். மேல்கூரை இல்லாததால் மழை பெய்தால் குடை பிடிக்க வேண்டும். கொக்கரணி காவு அருகிலுள்ள குளத்தில்தான் குளிப்போம். சில சமயம் என் சின்னம்மா (சுமசிட்ட) என்னைக் குளிப்பிக்க வருவார். அவர் குளிப்பிப்பது எனக்கு மிகவும் பிடிக்கும். அவர் எனக்கு சாதத்தை உருண்டைகளாக செய்து கொடுப்பார். அவர் மகாராஜாஸ் கல்லூரியில் வேதியியலில் பிஜி படித்து வந்தார். மிகுந்த புத்திசாலியான அவர் நடனமாடவும் பழைய மலையாளப் பாடல்களைப் பாடவும் தெரிந்தவர்.

குளித்த பிறகு பாட்டி நந்தினி பசுவை பால் பறித்து எனக்கு பச்சை பால் கொடுப்பார். கொஞ்சம் வெண்ணையும் தனியாக வைத்திருப்பார். பாட்டி தெக்கே காவிலுள்ள ஸ்ரீ துர்கைக்கு தினமும் பிரார்த்தனை செய்வார். நெல் வயலின் நடுவில் வசிக்கும் அன்னபூர்ணேஸ்வரி இந்த குடும்பத்தின் பரதேவதை என்று நம்பினார். மாதவிடாய் காலத்தில் கோவிலுக்குள் சென்ற ஒரு பெண் பத்தாம் நாளில் ரத்தம் வாந்தி எடுத்து இறந்த கதையை அவர் எனக்கு சொன்னார். தேவி அவேசம் கொள்ளும் அஃபன் பற்றியும் பல கதைகள் இருந்தன. தேவி அவன் மூலம் பேசுவாளாம்; ஒரு காலத்தில் தினமும் ஒரு தங்க நாணயம் தருவதாக உறுதி செய்தாராம். ஒருநாள் அதை எடுக்க மறந்ததால் பின்னர் கிடைக்கவில்லை என்றார். இருந்தாலும் தேவியின் அருள் எப்போதும் குடும்பத்துடன் இருக்கும் என்று அவர் நம்பினார்.

நங்கையா என்பதே பாட்டியின் பெயர். அவருக்கு சம்ஸ்கிருதமும் ஜோதிடமும் தெரியும். தாத்தா அருகிலுள்ள சாஸ்தா கோவிலில் சாந்தி செய்வார். மழைக்காலத்தில் நடுமுற்றத்தில் பெரிய பானைகளில் மழைநீர் சேகரிப்போம். நாலுகெட்டினுள் இருந்து மழையை ரசிப்பது மிகுந்த இன்பம். பனை ஓலையில் விழும் மழைத்துளி சத்தம், தவளைகளின் குரல், குளக்கோழியின் அழைப்பு, செம்போத்தின் கூச்சல் — எல்லாம் நான் கேட்டு ரசிப்பேன். முதலில் குளக்கோழியின் சத்தம் கேட்டால் பயமாக இருந்தது; அது ஒரு பறவையே என்று சிட்ட விளக்கியார். சிட்டுக்கு அசுத்தம் இருக்கும் நாட்களில் அவர் தனியாக பாயில் இருப்பார்; நான் அவரை தொடக்கூடாது. தொடினால் குளத்தில் குளிக்க வேண்டும் என்று சொல்வார்.

மதிய உணவிற்கு சில நேரங்களில் கஞ்சி மற்றும் வேகவைத்த கப்பா இருக்கும். சாப்பிட்ட பின் கை கழுவவில்லை என்றால் பாட்டி கண்டிப்பார். என் பெரிய பாட்டி நங்கேலிக்கு தொண்ணூறுக்கும் மேற்பட்ட வயது. நீண்டுவிட்ட, மறைக்காத மார்புகள் எனக்கு எப்போதும் ஆச்சரியமாக இருந்தது. எப்போதும் ருத்ராட்ச மாலையுடன் மந்திரம் ஜபிப்பார். தொண்ணூற்று எட்டாவது வயது வரை வாழ்ந்தார். “கண் காணவில்லை, காது கேட்கவில்லை” என்று அப்பாவிடம் முறையிடுவார்; ஆனால் ஜபிக்கும்போது எல்லாம் கேட்பார் என்று பாட்டி சொல்வார்.

ஒரு முறை பத்தாம் வகுப்பு விடுமுறையில் நான் தறவாட்டில் தங்கி இருந்தேன். அயலவர்கள் லேகாவும் மல்லிகாவும் அடிக்கடி வந்து இருப்பார்கள்; அவர்கள் பிரீ-டிகிரியில் படித்தனர். மாலை நேரங்களில் அவர்களுடன் கோவிலுக்கு செல்வது எனக்கு பிடிக்கும். வேலைக்கு உதவ காத்த்ரியும் யோஹன்னാനും வந்தார்கள்; செல்லும் போது அப்பா அவர்களுக்கு பணம் கொடுப்பார்.

பின்னர் எங்கள் தறவாடு சொத்து விற்கப்பட்டது; வீடு இடிக்கப்பட்டது. பெரிய பாட்டி, பாட்டி, தாத்தா, அப்பா, அஃபன் — அனைவரும் இன்று நினைவுகளாகிவிட்டனர். அந்த நினைவுகளில் அவர்கள் இன்னும் உயிருடன் வாழ்கிறார்கள்.3. Kannada (ಕನ್ನಡ)

3. Kannada

ರಾಮಪುರದ ನೆನಪುಗಳು: ಮಾಸಿಹೋದ ಒಂದು ಕಾಲ

ಶಾಲಾ ರಜೆಯಲ್ಲಿ ನಾವು ರಾಮಪುರಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದಾಗ ನನಗೆ ತುಂಬಾ ಉತ್ಸಾಹವಾಯಿತು. ನನ್ನ ಅಜ್ಜಿಯನ್ನು ಹೆದರಿಸಲು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪಾಕೆಟ್ ಚಾಕು ಮತ್ತು ಕೂಲಿಂಗ್ ಗ್ಲಾಸ್ ಅನ್ನು ನನ್ನ ನಿಕ್ಕರ್ ಪಾಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಸಿಕೊಂಡೆ. ಒಬ್ಬ ಕಳ್ಳನಂತೆ ಹಾರಿ ಬಿದ್ದು ಅವರನ್ನು ಹೆದರಿಸುವ ಕನಸು ಕಂಡೆ.

ಎರಣಾಕುಳಂನಿಂದ ರಾಮಪುರಕ್ಕೆ ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಒಂದು ಬಸ್ ಇತ್ತು — ಮುಂಡಕ್ಕಯಂಗೆ ಹೋಗುವ ಕೆ.ಎಂ.ಎಸ್ (KMS) ಬಸ್. ಅದರ ಕೇಶರಹಿತ ತಲೆಯ ಡ್ರೈವರ್ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣ ದೇಹದ ಎತ್ತರದ ಕಂಡಕ್ಟರ್‌ರನ್ನು ನನ್ನ ಅಪ್ಪ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿದ್ದರು. ಡ್ರೈವರ್‌ನನ್ನೂ ಹೊರಗಿನ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನೂ ನೋಡಲು ಮುಂಭಾಗದ ಸೀಟಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು ನನಗೆ ಬಹಳ ಇಷ್ಟ. ಆದರೆ ಡ್ರೈವರ್ ನನ್ನ ಪಾಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಚಾಕು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಿನ ಗಾಜನ್ನು ನೋಡಿ ಅಮ್ಮನಿಗೆ ಹೇಳಿಬಿಟ್ಟ. ಹೀಗಾಗಿ ನನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಯೋಜನೆಗಳು ವಿಫಲವಾದವು.

ಎರಣಾಕುಳಂ ಸೌತ್ ಮೇಲ್ಸೇತುವಿನ ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಬಸ್ ಹೊರಡುತ್ತಿತ್ತು. ಸುಮಾರು ಎರಡು ಗಂಟೆ ಅರ್ಧದ ಪ್ರಯಾಣವಿತ್ತು. ಬಸ್ ಚೆನ್ನಾಗಿ ವೇಗವಾಗಿ ಓಡುತ್ತಿತ್ತು; ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಕಡಿಮೆ. ರಾಮಪುರದ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ ಶ್ರೀರಾಮ ದೇವಾಲಯದ ಮುಂದೆ ಇದ್ದ ದೊಡ್ಡ ಅಲದ ಮರದ ಬಳಿಯಿತ್ತು. ಅಪ್ಪ ಅಲ್ಲಿನ ಟೀ ಅಂಗಡಿಯಿಂದ ಏನಾದರೂ ಖರೀದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿಂದ ನಾವು ಸುಮಾರು ಎರಡು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ನಡೆದು ಕೊಂಡಾಟ್ಟಿ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೆವು. ತರಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಳಿಗೆ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ದೊಡ್ಡ ಚೀಲವನ್ನು ಅಪ್ಪ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಹದಿನೆಂಟು ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೆ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಆಗಿ ಅಪ್ಪ ಕೆಲಸ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು. ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ತನ್ನ ಸಂಬಳದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಮನೆಯ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಅಜ್ಜಿಗೆ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು.

ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಎದ್ದ ಕೂಡಲೇ ಅಜ್ಜಿ ಹಲ್ಲು ತೊಳೆಯಲು ಪಕ್ವವಾದ ಮಾವಿನ ಎಲೆಯ ತುಂಡನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ತೆಂಗಿನ ಚೀಪನ್ನು ಒಡೆದು ಅದರಿಂದ ನಾಲಿಗೆಯನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮನೆಯ ಹಿಂಭಾಗದ ತೋಟದಲ್ಲೇ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಬಾವಿಯಿಂದ ನೀರನ್ನು ಎಳೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅದು ನನಗೆ ಇಷ್ಟವಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅಜ್ಜನು ಒಂದು ಗುಂಡಿಯನ್ನು ತೆಗೆದು ಅದರ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಮರದ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟು, ಓಲೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿ ಒಂದು ಸರಳ ಶೌಚಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಾಗ ಈಗೆಗಳು ಗುಂಪುಗೂಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಮೇಲ್ಚಾವಣಿ ಇರಲಿಲ್ಲದರಿಂದ ಮಳೆ ಬಂದರೆ ಛತ್ರಿ ಹಿಡಿಯಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕೊಕ್ಕರಣಿ ಕಾವು ಹತ್ತಿರದ ಕೆರೆಯಲ್ಲೇ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನನ್ನ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ (ಸುಮಚಿತ್ತ) ನನ್ನನ್ನು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಲು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸುವುದು ನನಗೆ ಬಹಳ ಇಷ್ಟ. ಅವರು ನನಗೆ ಅನ್ನವನ್ನು ಉಂಡೆಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಮಹಾರಾಜಾಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಿಜಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಹಳ ಬುದ್ಧಿವಂತೆಯಾದ ಅವರು ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವುದು ಹಾಗೂ ಹಳೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುವುದು ತಿಳಿದಿದ್ದರು.

ಸ್ನಾನದ ನಂತರ ಅಜ್ಜಿ ನಂದಿನಿ ಹಸುವನ್ನು ಹಾಲು ಕಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನನಗೆ ತಾಜಾ ಹಾಲು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಸ್ವಲ್ಪ ಬೆಣ್ಣೆಯನ್ನೂ ನನ್ನಿಗಾಗಿ ಉಳಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಜ್ಜಿ ತೆಕ್ಕೇ ಕಾವಿನ ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾ ದೇವಿಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಕ್ಕಿ ಹೊಲದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಅನ್ನಪೂರ್ಣೇಶ್ವರಿ ನಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಪರದೇವತೆ ಎಂದು ಅವರು ನಂಬುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಾಸಿಕ ಧರ್ಮದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಮಹಿಳೆ ಹತ್ತನೇ ದಿನ ರಕ್ತ ವಾಂತಿ ಮಾಡಿ ಸತ್ತ ಕಥೆಯನ್ನು ಅಜ್ಜಿ ನನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರು. ದೇವಿ ಆವೇಶಗೊಳ್ಳುವ ಅಫನ್ ಬಗ್ಗೆ ಸಹ ಅನೇಕ ಕಥೆಗಳಿದ್ದವು. ದೇವಿ ಅವನ ಮೂಲಕ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಒಂದು ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯ ನೀಡುವುದಾಗಿ ದೇವಿ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ಅಜ್ಜಿ ಹೇಳಿದರು. ಆದರೆ ಒಂದು ದಿನ ಅದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಮರೆತದ್ದರಿಂದ ನಂತರ ಅದು ದೊರಕಲಿಲ್ಲ ಎಂದರು. ಆದರೂ ದೇವಿಯ ಅನುಗ್ರಹ ಸದಾ ಕುಟುಂಬದ ಜೊತೆ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ದೇವಿ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ನಂಗಯ್ಯ ಎಂಬುದೇ ಅಜ್ಜಿಯ ಹೆಸರು. ಅವರಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ತಿಳಿದಿತ್ತು. ಅಜ್ಜನು ಹತ್ತಿರದ ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ನಾವು ನಾಡುಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಮ್ರದ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೆವು. ನಾಲುಕಟ್ಟು ಮನೆಯ ಒಳಗಿನಿಂದ ಮಳೆಯನ್ನೂ ನೋಡುವುದು ಅಪಾರ ಸಂತೋಷವಾಗಿತ್ತು. ತಾಳೆ ಓಲೆಯ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಮಳೆತಿಂದುಗಳ ಶಬ್ದ, ಕಪ್ಪೆಗಳ ಕೇಕೆ, ಕೆರೆಯ ಕೋಳಿಯ ಕೂಗು ಮತ್ತು ಚೆಂಬೋತ್ತಿನ ಕಿರುಚಾಟ — ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ಆಲಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೆರೆಯ ಕೋಳಿಯ ಕೂಗಿನಿಂದ ನನಗೆ ಭಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ಅದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಹಕ್ಕಿ ಎಂದು ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ತಿಳಿಸಿದರು. ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಅಶುದ್ಧಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಾಪೆಯ ಮೇಲೆ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುತ್ತಿದ್ದರು; ನಾನು ಅವರನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬಾರದು. ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದರೆ ಕೆರೆಗೆ ಹೋಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು.

ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟಕ್ಕೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗಂಜಿ ಮತ್ತು ಬೇಯಿಸಿದ ಕಪ್ಪಾ (ಮರಗಡ್ಡೆ) ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಊಟದ ನಂತರ ಕೈ ತೊಳೆಯದಿದ್ದರೆ ಅಜ್ಜಿ ಗದರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ನನ್ನ ದೊಡ್ಡ ಅಜ್ಜಿ ನಂಗೇಲಿಗೆ ತೊಂಬತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಯಸ್ಸಿತ್ತು. ಉದ್ದವಾಗಿ ಒಣಗಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದ, ಮುಚ್ಚದೆ ಇದ್ದ ಅವರ ಸ್ತನಗಳು ನನಗೆ ಸದಾ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರು ಯಾವಾಗಲೂ ರುದ್ರಾಕ್ಷ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಮಂತ್ರ ಜಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ತೊಂಬತ್ತೆಂಟು ವಯಸ್ಸಿನವರೆಗೆ ಬದುಕಿದರು. “ಕಣ್ಣು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ, ಕಿವಿ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಅಪ್ಪನಿಗೆ ದೂರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಜಪ ಮಾಡುವಾಗ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಅಜ್ಜಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು.

ಒಮ್ಮೆ ನನ್ನ ಹತ್ತನೇ ತರಗತಿ ರಜೆಯಲ್ಲಿ ನಾನು ತರವಾಡಿನಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದೆ. ಪಕ್ಕದ ಮನೆಯ ಲೇಖಾ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಿಕಾ ಅಜ್ಜನೂ ಅಜ್ಜಿಯೂ ಜೊತೆಗಿರಲು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಪ್ರೀ-ಡಿಗ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಂಜೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ನನಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ವಯಸ್ಸಾದ ಕಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ಯೋಹನ್ನನ್ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೋಗುವಾಗ ಅಪ್ಪ ಅವರಿಗೆ ಹಣ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು.

ನಂತರ ನಮ್ಮ ತರವಾಡಿನ ಆಸ್ತಿ ಮಾರಾಟವಾಯಿತು; ಮನೆ ನೆಲಸಮವಾಯಿತು. ದೊಡ್ಡ ಅಜ್ಜಿ, ಅಜ್ಜಿ, ಅಜ್ಜ, ಅಪ್ಪ, ಅಫನ್ — ಎಲ್ಲರೂ ಇಂದು ನೆನಪುಗಳಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದಾರೆ. ಆ ನೆನಪುಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತವಾಗಿದ್ದಾರೆ.

---

4. Telugu (తెలుగు)

రామపురం జ్ఞాపకాలు: మసకబారిపోయిన ఒక కాలం

పాఠశాల సెలవుల్లో మేము రామపురానికి వెళ్తున్నామని తెలిసిన వెంటనే నాకు చాలా ఉత్సాహం కలిగింది. నా అమ్మమ్మను భయపెట్టడానికి ఒక చిన్న పాకెట్ కత్తి, ఒక కూలింగ్ గ్లాస్‌ను నా నిక్కర్ జేబులో దాచుకున్నాను. ఒక దొంగలా ఎగిరి పడుతూ ఆమెను భయపెట్టాలని నేను కలలు కనేవాడిని.

ఎറണాకുളം నుండి రామపురం వరకు రోజుకు ఒకే ఒక బస్సు ఉండేది — ముండక్కయం వెళ్లే K.M.S. బస్సు. దాని గుండు తల డ్రైవర్‌, పొడవుగా సన్నగా ఉన్న కన్డక్టర్‌ను నా నాన్న బాగా తెలుసుకునేవారు. డ్రైవర్‌ను మరియు బయట దృశ్యాలను చూడడానికి ముందు సీట్లో కూర్చోవడం నాకు చాలా ఇష్టం. కానీ డ్రైవర్ నా జేబులో ఉన్న కత్తి, కళ్లద్దాలు చూసి అమ్మకు చెప్పేశాడు. అలా నా ప్లాన్ మొత్తం పాడైంది.

ఎറണాకുളം సౌత్ ఓవర్‌బ్రిడ్జ్ కింద నుంచి బస్సు బయలుదేరేది. దాదాపు రెండున్నర గంటల ప్రయాణం ఉండేది. బస్సు మంచి వేగంతో నడిచేది; ఆగే చోట్ల సంఖ్య తక్కువ. రామపురం బస్ స్టాప్ శ్రీరామ దేవాలయం ముందు ఉన్న పెద్ద వటవృక్షం దగ్గర ఉండేది. అక్కడి టీ దుకాణంలో నాన్న ఏదో ఒకటి కొనేవారు. అక్కడి నుంచి మేము దాదాపు రెండు కిలోమీటర్లు నడుచుకుని కొండాట్టి ఇంటికి వెళ్లేవాళ్లం. కూరగాయలు, కిరాణా సరుకులతో నిండిన పెద్ద సంచిని నాన్న మోసేవారు. పదెనిమిదేళ్ల వయసులోనే రైల్వే కార్యాలయంలో క్లర్క్‌గా ఉద్యోగం ప్రారంభించారు. ప్రతి నెల ఆయన జీతంలో ఒక భాగాన్ని ఇంటి ఆర్థిక వ్యవహారాలు చూసుకునే అమ్మమ్మకు ఇస్తుండేవారు.

ఉదయం లేవగానే అమ్మమ్మ పళ్ళు తోముకోవడానికి పండిన మామిడి ఆకు ముక్క ఇస్తుండేది. తరువాత ఒక చిన్న కొబ్బరి తాటి చీపురును చీల్చి దానితో నాలుక శుభ్రం చేసుకునేవాళ్లం. ఇంటి వెనుక భాగంలోని ప్రాంగణంలోనే మొదటి అవసరాలు తీర్చుకోవాల్సి వచ్చేది. బావి నుంచి నీరు తోడుకోవాలి. అది నాకు ఇష్టం లేకపోవడంతో తాతయ్య ఒక గుంత తవ్వించి, దాని మీద రెండు కట్టెలు పెట్టి, ఓలాలతో కప్పి ఒక సరళమైన మరుగుదొడ్డి ఏర్పాటు చేశారు. అక్కడ కూర్చుంటే ఈగలు గుంపుగా వచ్చేవి. పైకప్పు లేకపోవడంతో వర్షం పడితే గొడుగు పట్టుకోవాల్సి వచ్చేది. కొక్కరని కാവ് దగ్గర ఉన్న చెరువులోనే స్నానం చేసేవాళ్లం. కొన్నిసార్లు నా చిన్నమ్మ (సుమచిట్ట) నన్ను స్నానం చేయించడానికి వచ్చేది. ఆమె స్నానం చేయించడం నాకు చాలా ఇష్టం. ఆమె అన్నాన్ని గుండ్రని ముద్దలుగా చేసి తినిపించేది. ఆమె మహారాజాస్ కాలేజీలో కెమిస్ట్రీలో పీజీ చదువుతుండేది. చాలా తెలివైన ఆమె నృత్యం చేయడం, పాత మలయాళ సినిమా పాటలు పాడడం కూడా వచ్చేది.

స్నానం అయిపోయిన తరువాత అమ్మమ్మ నందిని ఆవును పాలు పితికి నాకు తాజా పాలు ఇస్తుండేది. కొంత వెన్నను కూడా నా కోసం దాచిపెట్టేది. అమ్మమ్మ తక్కే కാവ്‌లోని శ్రీ దుర్గాదేవికి ప్రతిరోజూ ప్రార్థనలు చేసేది. వరిపొలాల మధ్య నివసించే అన్నపూర్ణేశ్వరి మా కుటుంబ పరదేవత అని ఆమె నమ్మకం. మాసికధర్మ సమయంలో ఆలయంలోకి ప్రవేశించిన ఒక మహిళ పదో రోజున రక్త వాంతులు చేసి మరణించిన కథను అమ్మమ్మ నాకు చెప్పింది. దేవి ఆవహించే అఫన్ గురించి కూడా ఆమెకు ఎన్నో కథలు ఉన్నాయి. దేవి అతని ద్వారా మాట్లాడుతుందని చెప్పేది. ఒకప్పుడు కుటుంబానికి ప్రతిరోజూ ఒక బంగారు నాణెం ఇస్తానని దేవి హామీ ఇచ్చిందట. కానీ ఒక రోజు అది తీసుకోవడం మర్చిపోయారట; అప్పటి నుంచి అది లభించలేదట. అయినప్పటికీ దేవి ఆశీర్వాదం ఎప్పుడూ కుటుంబంతోనే ఉంటుందని దేవి హామీ ఇచ్చిందని అమ్మమ్మ చెప్పేది.

నంగయ్య అనే పేరు అమ్మమ్మది. ఆమెకు సంస్కృతం, జ్యోతిష్యం వచ్చేవి. తాతయ్య సమీపంలోని శాస్తా దేవాలయంలో శాంతి పూజలు చేసేవారు. వర్షాకాలంలో మేము మధ్యమంటపంలో పెద్ద పాత్రల్లో, రాగి పాత్రల్లో వర్షనీరు సేకరించేవాళ్లం. నాలుకట్టు ఇంటి లోపల కూర్చుని వర్షాన్ని చూడటం ఎంతో ఆనందంగా ఉండేది. తాటి ఓలాలపై పడే వర్షపు చినుకుల శబ్దం, కప్పల అరుపులు, చెరువు కోడి కూయడం, చెంబోతు కేకలు — ఇవన్నీ నేను ఆస్వాదించేవాడిని. మొదట చెరువు కోడి అరుపు విని భయపడ్డాను; అది ఒక పక్షి మాత్రమే అని చిన్నమ్మ చెప్పింది. చిన్నమ్మ అశుద్ధి సమయంలో ఒక చాపపై ఒంటరిగా కూర్చుండేది; నేను ఆమెను తాకకూడదు. తాకితే చెరువులో స్నానం చేయాలని చెప్పేది.

మధ్యాహ్న భోజనానికి కొన్ని సార్లు గంజి మరియు ఉడికించిన కప్ప (తపియోకా) ఉండేది. భోజనం తరువాత చేతులు కడగకపోతే అమ్మమ్మ మందలించేది. నా పెద్దమ్మ నంగేలికి తొంభై ఏళ్లకు పైగా వయస్సు. పొడవుగా వేలాడుతూ, కప్పుకోని ఆమె వక్షోజాలు నాకు ఎప్పుడూ ఆశ్చర్యంగా అనిపించేవి. ఎప్పుడూ రుద్రాక్ష మాలతో మంత్రాలు జపిస్తూ ఉండేది. తొంభై ఎనిమిదేళ్ల వరకు జీవించింది. “కన్ను కనిపించదు, చెవి వినిపించదు” అని నాన్నకు ఫిర్యాదు చేసేది. కానీ జపం చేస్తూ ఉన్నప్పటికీ అన్నీ వినగలదని అమ్మమ్మ చెప్పేది.

ఒకసారి నా పదో తరగతి సెలవుల్లో నేను తరవాడులో ఉండిపోయాను. పొరుగువారి లేఖ, మల్లిక అమ్మమ్మ-తాతయ్యలతో ఉండడానికి వచ్చేవారు. వారు ప్రీ-డిగ్రీ చదువుతున్నారు. సాయంత్రం వారితో కలిసి దేవాలయానికి వెళ్లడం నాకు ఇష్టం. పనికి సహాయం చేయడానికి వృద్ధులు కాత్రి, యోహన్నాన్ వచ్చేవారు. వెళ్తూ నాన్న వారికి డబ్బు ఇచ్చేవారు.

తర్వాత మా తరవాడు ఆస్తి అమ్మబడింది; ఇల్లు కూల్చివేయబడింది. పెద్దమ్మ, అమ్మమ్మ, తాతయ్య, నాన్న, అఫన్ — అందరూ ఇప్పుడు జ్ఞాపకాలుగా మిగిలిపోయారు. ఆ జ్ఞాపకాలలో వారు ఇప్పటికీ జీవిస్తున్నారు.

---

5. Hindi (हिंदी)

रामपुरम की यादें: एक बीता हुआ समय

स्कूल की छुट्टियों में हम रामपुरम जा रहे हैं यह जानकर मुझे बहुत उत्साह हुआ। अपनी दादी को डराने के लिए मैंने एक छोटा पॉकेट चाकू और एक कूलिंग ग्लास अपनी निक्कर की जेब में छुपा लिया। एक डाकू की तरह कूदकर उन्हें डराने का सपना देखा।

एरणाकुलम से रामपुरम तक रोज़ केवल एक ही बस चलती थी — मुंडक्कयम जाने वाली के.एम.एस. (KMS) बस। उसके गंजे सिर वाले ड्राइवर और दुबले-पतले लंबे कंडक्टर को मेरे पिता अच्छी तरह जानते थे। मुझे आगे की सीट पर बैठकर ड्राइवर को और बाहर के दृश्यों को देखना बहुत पसंद था। लेकिन ड्राइवर ने मेरी जेब में रखा चाकू और चश्मा देख लिया और माँ से कह दिया। इस तरह मेरी सारी योजना विफल हो गई।

एरणाकुलम साउथ ओवरब्रिज के नीचे से बस चलती थी। लगभग ढाई घंटे की यात्रा होती थी। बस अच्छी रफ्तार से चलती थी और बहुत कम स्थानों पर रुकती थी। रामपुरम का बस स्टॉप श्रीराम मंदिर के सामने स्थित एक बड़े बरगद के पेड़ के पास था। पिता वहाँ की चाय की दुकान से कुछ न कुछ खरीदते थे। वहाँ से हम लगभग दो किलोमीटर पैदल चलकर कोंडाट्टि घर तक पहुँचते थे। सब्ज़ियों और किराने के सामान से भरा एक बड़ा बैग पिता उठाते थे। अठारह वर्ष की उम्र में ही उन्होंने रेलवे कार्यालय में क्लर्क की नौकरी शुरू कर दी थी। हर महीने अपनी तनख्वाह का एक हिस्सा वे घर की आर्थिक व्यवस्था संभालने वाली दादी को देते थे।

सुबह उठते ही दादी दाँत साफ करने के लिए पका हुआ आम का पत्ता देती थीं। फिर एक छोटी नारियल की सींक को चीरकर उससे जीभ साफ करते थे। घर के पीछे के आँगन में ही प्रारंभिक क्रियाएँ करनी पड़ती थीं। कुएँ से पानी निकालना होता था। मुझे यह पसंद नहीं था, इसलिए दादाजी ने एक गड्ढा खोदकर उसके ऊपर दो लकड़ी के पटरे रखकर और ओलों से ढककर एक साधारण शौचालय बना दिया। वहाँ बैठते समय मक्खियाँ घेर लेती थीं। छत न होने के कारण बारिश में छाता पकड़ना पड़ता था। कोक्करनी कावु के पास वाले तालाब में ही स्नान करते थे। कभी-कभी मेरी छोटी मौसी (सुमचिट्टा) मुझे नहलाने आती थीं। उनका मुझे नहलाना मुझे बहुत अच्छा लगता था। वे मेरे लिए चावल के गोल-गोल निवाले बनाकर देती थीं। वे महाराजास कॉलेज में रसायन शास्त्र में पीजी कर रही थीं। बहुत बुद्धिमान थीं; नृत्य करना और पुराने मलयालम फिल्मी गीत गाना भी जानती थीं।

स्नान के बाद दादी नंदिनी गाय का दूध दुहकर मुझे ताज़ा दूध देती थीं। थोड़ा सा मक्खन भी मेरे लिए अलग रखती थीं। दादी दक्षिण कावु की श्री दुर्गा देवी को प्रतिदिन प्रार्थना अर्पित करती थीं। धान के खेत के बीच निवास करने वाली अन्नपूर्णेश्वरी हमारी कुलदेवी हैं — ऐसा उनका विश्वास था। उन्होंने मुझे उस स्त्री की कहानी सुनाई जो मासिक धर्म के समय मंदिर में प्रवेश कर गई थी और दसवें दिन रक्त की उल्टी करके मर गई। देवी के आवेश में आने वाले अफन के बारे में भी उनके पास कई कथाएँ थीं। देवी उसके माध्यम से बोलती थीं। एक समय देवी ने परिवार को प्रतिदिन एक स्वर्ण मुद्रा देने का वचन दिया था। पर एक दिन उसे लेना भूल गए, और उसके बाद वह मिलना बंद हो गया। फिर भी देवी ने यह आश्वासन दिया था कि उनका आशीर्वाद सदा परिवार के साथ रहेगा।

दादी का नाम नंगय्या था। उन्हें संस्कृत और ज्योतिष का ज्ञान था। दादाजी पास के शास्ता मंदिर में शांति पूजा किया करते थे। वर्षा ऋतु में हम आँगन के बीच बड़े बर्तनों और तांबे के पात्रों में वर्षा का पानी इकट्ठा करते थे। नालुकट्टु घर के भीतर बैठकर बारिश देखना बहुत सुखद अनुभव था। ताड़ के पत्तों पर गिरती बारिश की बूंदों की आवाज़, मेंढकों की टर्र-टर्र, जलमुर्गी की पुकार और चेम्बोत्तु पक्षी की आवाज़ — मैं सब सुनता रहता था। शुरू में जलमुर्गी की आवाज़ सुनकर मैं डर जाता था, लेकिन मौसी ने बताया कि वह सिर्फ एक पक्षी है। मौसी अशुद्धि के दिनों में एक चटाई पर अलग बैठती थीं; मैं उन्हें छू नहीं सकता था। यदि छू लेता, तो तालाब में जाकर स्नान करना पड़ता।

दोपहर के भोजन में कभी-कभी केवल कांजी (चावल का पतला दलिया) और उबला हुआ कप्पा (टैपिओका) होता था। भोजन के बाद हाथ न धोएँ तो दादी डाँटती थीं। मेरी बड़ी परदादी नंगेली की उम्र नब्बे वर्ष से अधिक थी। उनके लंबे, ढीले और बिना ढके स्तन मुझे हमेशा कौतूहल से भर देते थे। वे हमेशा रुद्राक्ष की माला लेकर मंत्र जपती रहती थीं। वे अट्ठानवे वर्ष तक जीवित रहीं। “आँखों से दिखाई नहीं देता, कानों से सुनाई नहीं देता” — यह शिकायत वे पिता से करती थीं। लेकिन जप करते समय उन्हें सब कुछ सुनाई देता था — ऐसा दादी कहती थीं।

एक बार दसवीं कक्षा की छुट्टियों में मैं तरवाड़ में ठहरा था। पड़ोस की लेखा और मल्लिका दादा-दादी के साथ रहने आती थीं। वे प्री-डिग्री में पढ़ रही थीं। शाम को उनके साथ मंदिर जाना मुझे बहुत अच्छा लगता था। काम में मदद के लिए कात्री और योहन्नान नाम के बुज़ुर्ग आते थे। जाते समय पिता उन्हें कुछ पैसे देते थे।

बाद में हमारा तरवाड़ का घर और संपत्ति बेच दी गई; घर को तोड़ दिया गया। बड़ी परदादी, दादी, दादाजी, पिता और अफन — आज सब स्मृतियाँ बन चुके हैं। उन स्मृतियों में वे अब भी जीवित हैं।