The musical journey....

Read in: English | മലയാളം | தமிழ் | ಕನ್ನಡ | తెలుగు | हिंदी

 

1982. I was 12 years old then. My interest was in literature during my school days. I won many prizes at the school level, district and state level youth festivals for story writing, versification etc. My mother wanted me to try out my talent in music. She thought some instrument would be a good choice. She very deliberately chose the violin for me because it is very handy and sweet. Summer holidays after my 7th grade started with Carnatic violin lessons with Saraswathy Ammal. She was basically a Veena player who just knew the basic finger techniques for carnatic violin. An year passed. She taught me up till the first Ganesa Geetham 'Srigananatha'. One day when my Amma came to pick me up after the class, the kind teacher told her that I had real talent and interest in music and that I should be taken to a violin teacher since she handles only Veena as her primary instrument. Amma was glad to get the positive feed back though we were reluctant to leave the kind teacher. But she insisted and my mother found another violin teacher in the town. He was brother of my mother's collegue, Rajammal teacher. His name is S. Harihara Iyer. He is disciple of the great violinist M. Chandrasekharan from the Brinda and Muktha tradition in Chennai. Chennai is popular as the capital of Carnatic music.

Hariharan sir, as we call him, is blind in one eye. He was slim and was probably in his early fifties when I joined him. He decided to remain a bachelor his life long. I took weekly two violin lessons from him with a group of other students at the Bharathiya Vidyabhavan. His monthly fees was Rs. 35/-. I traveled all by myself in local private bus carrying my violin for my classes. I'll be singing in my mind what I learned while I travel.

A carnatic music organization by the name Rasikapriya run by one Mr. Ramachandran used to organize monthly carnatic music concerts by eminent musicians. Hariharan sir used to ask me to attend the concerts and he will tell the name of the ragas when each song is rendered. Later on I started taking private lessons with him at his residence. It continued probably for about four years, My mother organized my debut solo concert traditionally in Kureekkaad Sri Krishna Swami temple. R. Sachithananda Pai (Sachi) accompanied me on the mridangam. I was probably 16 years old by then.

Then one day my father came up with a new suggestion. He got the information that a violin professor from Thiruvananthapuram, Sri. S. Easwara Varma has been transferred to the RLV music college in Tripoonithura. So I was taken to him for more academic style of learning. He was a very unassuming and generous teacher. I learned many good compositions and improvisation techniques from him. His monthly fee was only Rs. 50/-. After couple of years he got transferred back to the capital city of Kerala. In his place another young violinist by the name N. Vaidyanathan was placed in the school and I continued my violin lessons with him. He was disciple of Sri. B. Sasikumar. He was a very friendly teacher. He taught many finger exercises for practice. I took only one year of lessons with him. His monthly fees was Rs. 75/-. All these teachers were never money motivated. They were all simple lovers of carnatic music. Unfortunately Vaidyanathan sir died of a scooter accident later at a young age.

I acquired prizes in many violin competitions. Also won hat-trick during the Mahathma Gandhi University youth festivals. Started to perform violin solo and accompaniment concerts during temple festivals in and around my home town, Kochi. That was a wonderful experience I always cherished. You also get paid with some pocket money. I enjoyed travel associated with concerts to different parts of Kerala. Meeting and working with different musicians enriched my learning. I wanted to take it up full time into music. Wanted to take advanced violin lessons from some eminent musician in Chennai.

It is during that time my friend Sachi introduced me to C.K. Ramachandran's family who were his neighbors. They visited for summer holidays from Utah, Salt Lake City. He organizes carnatic music concerts in the US and knew many musicians from Chennai. He was looking for a carnatic violin teacher for his daughters and I was assigned the job. Thus Deepa and Divya were my first violin students and me their first carnatic violin teacher. I started them with the basics. I was well paid for my lessons. Deepa and Divya again took lessons with me during their next visit to India. That time I started with the Varnams for them. Ramachandran chettan brought a stereo aiwa Walkman for me which has a cassette player and recorder. As he found out my ambition was to pursue advance studies in music dedicating full time, he introduced me to Lalgudi GJR Krishnan sir.

That was a major turning point in my music pursuit. I was always fortunate to get the best Gurus in the world. Both my parents were extremely supportive with my decision. All they wanted was me to complete my bachelor's degree in Chemistry. All my thoughts were into music by then. Chemistry was like Chinese to me. So appointment was given for an interview with Lalgudi G. Jayaraman sir to select me as their student. My cousin from Trichy, Jayasree took me to Chennai since I was not good in Tamil. We were accommodated in one of her friend's house in Guindy. His name is Sambath. We all three arrived at Lalgudi sir's house. We were asked to sit in the visitor's room. As we waited, Lalgudi sir and his son GJR Krishnan sir came.

The interview was as long as a concert. We spent about two and a half hours answering questions. When I was asked, I played a Thyagaraja krithi 'Rama nee samanamevaru' in Kharaharapriya ragam. The meaning of the first line goes: "Rama, who is there equivalent to you?" I had lot of practice on this song since I played it for the University youth festivals. Another krithi I played was yet another Thyagaraja song taught by Easwara Varma sir. This was in the raga Narayani, krithi starting 'Rama nee vegani nannu'. I played some kalpana swaras too when I was asked. The swaras had 'poruthams' in which Lalgudi sir is an exponent. 'Poruthams' are symmetrical swara patterns similar to the starting of the krithi where swaras are rendered.  Then sir wanted me to play a Parthimadhyama raga composition. This time I chose a krithi taught to me by N. Vaidyanathan sir. 'Biranabrovayithe' in Kalyani ragam composed by Thalagambadi Panchanatha Iyer. Lalgudi sir and Krishnan sir made me sing and do Talam exercises to test my strength in talam. Many more questions were about my family background and support because I have to leave everything and settle down in Madras.

Thus began my first lessons with GJR Krishnan sir. Probably I was his first student. Once he began with the gamakam (embellished musical notes) exercises, I remembered once having a vivid dream before of playing the violin using this style of finger technique. He was a sincere Guru to the core who really knows how to transfer what he knows to the student. Every lesson is very precious. As I progressed I was also asked to attend Lalgudi sir's classes when he teaches other students at home. Then I started daily visiting the home and was more like a part of the family. I was fed many a times in the home. I used to do whatever small help I could do for the family. Later on I was advised to move into the family and stay with them and learn in gurukula system. Those were golden days of my life. I was taken to concerts with them and I got opportunities to play Tambura for the concerts. Lalgudi sir with his son and daughter played Violin trio concerts those days. When Lalgudi sir conducted the Thiruvaroor Carnatic Music Trinity music festival I traveled with them and stayed for the entire week listening to concerts.

He was very humorous always. But when he teaches he is very strict and loses temper if you make mistakes. Another student from Karnataka also joined lessons staying at the house. It was a big family. Continuous activities go on all the time. There was no time to be wasted. Everyone in the family considered us as part of them and supported in all possible ways for our growth. In the heavy current of life, I was carried away for sometime into different vistas and music lessons were interrupted. Came to know later that Lalgudi sir and the entire family were upset that I stopped going there anymore. Krishnan sir was instrumental in bringing me back again connecting to the family.

In 2005 I got married and started my career as a music teacher in schools for livelihood. Got opportunities in overseas schools too.  I worked in Indian School in Oman, Singapore and finally in the United States. Lalgudi Krishnan sir showed me my first opening to the USA. He helped with supporting documents for my visa process. Lalgudi sir's mother who was treated with utmost respect in the family died while I was in the US. During my India trip I visited Chennai and I was offered place to stay in their home again. Lalgudi sir's health had deteriorated and it was so saddening to watch him in dependency mode. It was a great blessing given to me by Krishnan sir to be at the service of the eternal legendary musician Lalgudi G. Jayaraman sir. To hear of his demise again was enormously overwhelming. Within an year Lalgudi sir's life partner also joined the same divine abode while I was staying in the family to participate in the 'Violin repair and restoration workshop' organized by Krishnan sir through the Lalgudi Trust.

The Lalgudi family just not only taught me refined music but also became the foundation for building up my life structure. Music is my bread and butter now. It is food to my soul and I am fulfilled when it is shared with many other seekers.

1. Malayalam (മലയാളം)

സംഗീതയാത്ര...

1982-ൽ എനിക്ക് 12 വയസ്സുള്ളപ്പോഴാണ് ഈ യാത്ര തുടങ്ങുന്നത്. സ്കൂൾ കാലഘട്ടത്തിൽ സാഹിത്യത്തോടായിരുന്നു എന്റെ കമ്പം. കഥാരചനയ്ക്കും കവിതാരചനയ്ക്കും സ്കൂൾ-ജില്ലാ-സംസ്ഥാന തലങ്ങളിൽ ഞാൻ ഒട്ടേറെ സമ്മാനങ്ങൾ നേടിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ എന്റെ സംഗീതവാസന പരീക്ഷിക്കണമെന്നത് അമ്മയുടെ ആഗ്രഹമായിരുന്നു. ഏതെങ്കിലും ഒരു വാദ്യം പഠിക്കുന്നത് നന്നായിരിക്കുമെന്ന് അമ്മ കരുതി. കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ എളുപ്പമുള്ളതും മധുരമായ നാദമുള്ളതുമായതുകൊണ്ട് വയലിൻ തന്നെ അമ്മ എനിക്കായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. ഏഴാം ക്ലാസ് കഴിഞ്ഞുള്ള വേനലവധിയിൽ സരസ്വതി അമ്മാളിന് കീഴിൽ ഞാൻ കർണ്ണാടക സംഗീത വയലിൻ പഠനം ആരംഭിച്ചു. അവർ അടിസ്ഥാനപരമായി ഒരു വീണ വാദകയായിരുന്നു, എങ്കിലും വയലിനിലെ പ്രാഥമിക വിദ്യകൾ അവർക്ക് അറിയാമായിരുന്നു. ഒരു വർഷം കടന്നുപോയി. ആദ്യത്തെ ഗണേശ ഗീതമായ 'ശ്രീഗണനാഥ' വരെ അവർ എന്നെ പഠിപ്പിച്ചു. ഒരു ദിവസം ക്ലാസ് കഴിഞ്ഞ് എന്നെ വിളിക്കാൻ വന്ന അമ്മയോട്, എനിക്ക് സംഗീതത്തിൽ നല്ല താല്പര്യവും കഴിവും ഉണ്ടെന്നും, അതിനാൽ ഒരു വയലിൻ അധ്യാപകന് കീഴിൽ തന്നെ എന്നെ വിടണമെന്നും ആ ദയാലുവായ ടീച്ചർ പറഞ്ഞു. അവർ പ്രധാനമായും വീണ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന ആളായതുകൊണ്ടാണ് അങ്ങനെ പറഞ്ഞത്. അധ്യാപികയുടെ വാക്കുകൾ അമ്മയ്ക്ക് സന്തോഷം നൽകിയെങ്കിലും ആ ടീച്ചറെ വിട്ടുപോകാൻ ഞങ്ങൾക്ക് വിഷമമായിരുന്നു. എങ്കിലും അവരുടെ നിർബന്ധപ്രകാരം ടൗണിലുള്ള മറ്റൊരു അധ്യാപകനെ അമ്മ കണ്ടെത്തി. അമ്മയുടെ സഹപ്രവർത്തകയായ രാജമ്മൾ ടീച്ചറുടെ സഹോദരൻ എസ്. ഹരിഹര അയ്യർ ആയിരുന്നു അത്. ചെന്നൈയിലെ പ്രശസ്തരായ ബൃന്ദ-മുക്ത പാരമ്പര്യം പിന്തുടരുന്ന വിഖ്യാത വയലിൻ വാദകൻ എം. ചന്ദ്രശേഖരന്റെ ശിഷ്യനായിരുന്നു അദ്ദേഹം.

ഞങ്ങൾ ഹരിഹരൻ സാർ എന്ന് വിളിക്കുന്ന അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു കണ്ണിന് കാഴ്ചയില്ലായിരുന്നു. മെലിഞ്ഞ ശരീരപ്രകൃതിയുള്ള അദ്ദേഹം അന്ന് അമ്പതുകളിലായിരുന്നു. ജീവിതകാലം മുഴുവൻ ബ്രഹ്മചാരിയായിരിക്കാൻ അദ്ദേഹം തീരുമാനിച്ചിരുന്നു. ഭാരതീയ വിദ്യാഭവനിൽ മറ്റ് കുട്ടികൾക്കൊപ്പം ആഴ്ചയിൽ രണ്ട് ദിവസം ഞാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുത്ത് പോയി. 35 രൂപയായിരുന്നു മാസഫീസ്. വയലിൻ പെട്ടിയുമായി സ്വകാര്യ ബസ്സിലായിരുന്നു എന്റെ യാത്ര. യാത്രയിലുടനീളം പഠിച്ച കാര്യങ്ങൾ ഞാൻ മനസ്സിൽ പാടുമായിരുന്നു. 'രസികപ്രിയ' എന്ന സംഗീത സംഘടന നടത്തുന്ന കച്ചേരികൾ കാണാൻ അദ്ദേഹം എന്നെ പ്രേരിപ്പിക്കുമായിരുന്നു. പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീട്ടിൽ പോയി ഞാൻ പഠിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഏകദേശം നാല് വർഷത്തോളം അത് തുടർന്നു. എന്റെ പതിനാറാം വയസ്സിൽ അമ്മ കുരീക്കാട് ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിൽ എന്റെ ആദ്യ വയലിൻ കച്ചേരി (അരങ്ങേറ്റം) നടത്തി. സച്ചിദാനന്ദ പൈ (സച്ചി) ആയിരുന്നു മൃദംഗം വായിച്ചത്.

പിന്നീട് അച്ഛൻ ഒരു പുതിയ നിർദ്ദേശം മുന്നോട്ടുവെച്ചു. തിരുവനന്തപുരത്തെ വയലിൻ പ്രൊഫസറായ എസ്. ഈശ്വര വർമ്മ തൃപ്പൂണിത്തുറ ആർ.എൽ.വി സംഗീത കോളേജിലേക്ക് മാറി വരുന്നുണ്ടെന്ന് അച്ഛൻ അറിഞ്ഞു. കൂടുതൽ അക്കാദമിക് രീതിയിലുള്ള പഠനത്തിനായി ഞാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുത്തെത്തി. ലളിതമായി പെരുമാറുന്ന ഉദാരമനസ്കനായ ഒരധ്യാപകനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. അവിടെ അദ്ദേഹത്തിന് പകരം എൻ. വൈദ്യനാഥൻ എന്ന യുവ വയലിനിസ്റ്റ് വന്നു. ബി. ശശികുമാറിന്റെ ശിഷ്യനായിരുന്ന വൈദ്യനാഥൻ സാർ വളരെ സൗഹൃദത്തോടെയാണ് എന്നോട് പെരുമാറിയിരുന്നത്. നിർഭാഗ്യവശാൽ പിന്നീട് ഒരു സ്കൂട്ടർ അപകടത്തിൽ അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു.

യൂണിവേഴ്സിറ്റി യുവജനോത്സവങ്ങളിൽ ഹാട്രിക് അടക്കം ഒട്ടേറെ സമ്മാനങ്ങൾ ഞാൻ നേടി. കൊച്ചിക്ക് ചുറ്റുമുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ സോളോ കച്ചേരികളും പക്കമേളവും വായിക്കാൻ തുടങ്ങി. അതൊരു വലിയ അനുഭവമായിരുന്നു. കച്ചേരികൾക്കായി കേരളത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലേക്ക് യാത്ര ചെയ്യുന്നത് ഞാൻ ആസ്വദിച്ചു. തുടർന്ന് ചെന്നൈയിൽ പോയി ഉപരിപഠനം നടത്താൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. ആ സമയത്താണ് സച്ചി എന്നെ സി.കെ. രാമചന്ദ്രന്റെ കുടുംബത്തിന് പരിചയപ്പെടുത്തുന്നത്. അവർ അമേരിക്കയിലെ യൂട്ടായിൽ (Utah) നിന്നുള്ളവരായിരുന്നു. അദ്ദേഹം വഴി എനിക്ക് ലാൽഗുഡി ജി.ജെ.ആർ. കൃഷ്ണൻ സാറിനെ പരിചയപ്പെടാൻ സാധിച്ചു.

എന്റെ സംഗീത ജീവിതത്തിലെ വലിയൊരു വഴിത്തിരിവായിരുന്നു അത്. രസതന്ത്രത്തിൽ ബിരുദം നേടണമെന്നതൊഴിച്ചാൽ സംഗീതം പഠിക്കാനുള്ള എന്റെ തീരുമാനത്തിന് മാതാപിതാക്കൾ പൂർണ്ണ പിന്തുണ നൽകി. ചെന്നൈയിൽ ലാൽഗുഡി ജി. ജയരാമൻ സാറിന് മുന്നിൽ ഒരു ഇന്റർവ്യൂവിനായി ഞാൻ ഹാജരായി. തമിഴ് നന്നായി അറിയാത്തതുകൊണ്ട് എന്റെ കസിൻ ജയശ്രീ കൂടെയുണ്ടായിരുന്നു. ആ ഇന്റർവ്യൂ ഒരു കച്ചേരി പോലെ നീണ്ടുനിന്നു. രണ്ടര മണിക്കൂറോളം അവർ എന്നോട് ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കുകയും എന്നെക്കൊണ്ട് വയലിൻ വായിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. 'രാമ നീ സമാനമെവരു' എന്ന ഖരഹരപ്രിയ രാഗത്തിലുള്ള കൃതിയും മറ്റ് ചില കൃതികളും ഞാൻ അവിടെ വായിച്ചു. ലാൽഗുഡി സാറിന് പ്രിയപ്പെട്ട 'പൊരുത്തങ്ങൾ' ഉള്ള സ്വരപ്രസ്താരങ്ങൾ ഞാൻ വായിച്ചത് അദ്ദേഹത്തിന് ഇഷ്ടമായി. അങ്ങനെ ചെന്നൈയിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യനായി എന്റെ പഠനം ആരംഭിച്ചു.

ജി.ജെ.ആർ. കൃഷ്ണൻ സാറിന്റെ ആദ്യ ശിഷ്യൻ ഒരുപക്ഷേ ഞാനായിരിക്കാം. അദ്ദേഹം ഒരു ആത്മാർത്ഥതയുള്ള ഗുരുവായിരുന്നു. പിന്നീട് ലാൽഗുഡി സാറിന്റെ ക്ലാസ്സുകളിലും ഞാൻ ഇരിക്കാൻ തുടങ്ങി. പതുക്കെ ഞാൻ ആ കുടുംബത്തിലെ ഒരംഗത്തെപ്പോലെയായി. ഗുരുകുല സമ്പ്രദായത്തിൽ അവിടെ താമസിച്ചു പഠിക്കാൻ അവർ എന്നെ അനുവദിച്ചു. അവർക്കൊപ്പം കച്ചേരികൾക്ക് പോകുന്നതും തംബുരു വായിക്കുന്നതുമെല്ലാം സുവർണ്ണ നിമിഷങ്ങളായിരുന്നു. ലാൽഗുഡി സാർ പഠിപ്പിക്കുമ്പോൾ വളരെ കണിശക്കാരനായിരുന്നു.

പിന്നീട് ജീവിതത്തിന്റെ തിരക്കുകളിൽ പെട്ട് സംഗീത പഠനം കുറച്ചുകാലം മുടങ്ങിപ്പോയി. പിന്നീട് കൃഷ്ണൻ സാറാണ് എന്നെ വീണ്ടും ആ കുടുംബവുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചത്. 2005-ൽ വിവാഹിതനായ ശേഷം ഞാൻ ഒരു സംഗീത അധ്യാപകനായി ജോലി തുടങ്ങി. ഒമാനിലും സിംഗപ്പൂരിലും ഒടുവിൽ അമേരിക്കയിലുമായി എന്റെ ഔദ്യോഗിക ജീവിതം തുടർന്നു. എനിക്ക് അമേരിക്കയിലേക്ക് വരാനുള്ള വഴിയൊരുക്കിയത് ലാൽഗുഡി കൃഷ്ണൻ സാറാണ്. ലാൽഗുഡി ജയരാമൻ സാറിന്റെ അവസാന കാലഘട്ടത്തിൽ അദ്ദേഹത്തെ ശുശ്രൂഷിക്കാൻ ഭാഗ്യം ലഭിച്ചത് വലിയൊരു അനുഗ്രഹമായി ഞാൻ കരുതുന്നു. ലാൽഗുഡി കുടുംബം എനിക്ക് സംഗീതം മാത്രമല്ല പഠിപ്പിച്ചത്, എന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ അടിത്തറ തന്നെയായിരുന്നു ആ വീട്. സംഗീതം ഇന്ന് എന്റെ ജീവിതോപാധി മാത്രമല്ല, അത് എന്റെ ആത്മാവിന്റെ അന്നം കൂടിയാണ്.

വയലിൻ പഠനം, കർണ്ണാടക സംഗീതം, ലാൽഗുഡി ജയരാമൻ, സംഗീതയാത്ര

2. Tamil (தமிழ்)

இசைப் பயணம்...

1982-ல் எனக்கு 12 வயதாக இருந்தது. பள்ளி நாட்களில் எனது ஆர்வம் இலக்கியத்தில்தான் இருந்தது. கதை எழுதுதல், கவிதை போன்ற போட்டிகளில் பள்ளி, மாவட்ட மற்றும் மாநில அளவிலான இளைஞர் விழாக்களில் பல பரிசுகளை வென்றுள்ளேன். எனது இசைத் திறமையை நான் சோதித்துப் பார்க்க வேண்டும் என்று என் தாய் விரும்பினார். ஏதாவது ஒரு வாத்தியத்தைக் கற்றுக்கொள்வது நல்ல தேர்வாக இருக்கும் என்று அவர் கருதினார். வயலின் கையாள்வதற்கு எளிமையாகவும், இனிமையாகவும் இருந்ததால், அவர் எனக்காக மிகவும் கவனமாக அதைத் தேர்ந்தெடுத்தார். ஏழாம் வகுப்பு முடிந்ததும் எனது கோடை விடுமுறை சரஸ்வதி அம்மாளிடம் கர்நாடக வயலின் பாடங்களுடன் தொடங்கியது. அவர் அடிப்படையில் ஒரு வீணை வித்வான், கர்நாடக வயலினின் அடிப்படை விரல் நுட்பங்களை மட்டுமே அறிந்திருந்தார். ஒரு வருடம் கழிந்தது. முதல் கணேச கீதமான 'ஸ்ரீ கணநாதா' வரை அவர் எனக்குக் கற்றுக் கொடுத்தார். ஒரு நாள் வகுப்பு முடிந்து என் அம்மா என்னை அழைத்துச் செல்ல வந்தபோது, அந்த அன்பான ஆசிரியை அம்மாவிடம் எனக்கு இசையில் உண்மையான திறமையும் ஆர்வமும் இருப்பதாகவும், அவர் வீணையை மட்டுமே முதன்மையாகக் கையாளுவதால் என்னை ஒரு வயலின் ஆசிரியரிடம் அழைத்துச் செல்ல வேண்டும் என்றும் கூறினார். அந்த அன்பான ஆசிரியரை விட்டுப் பிரிய எங்களுக்குத் தயக்கமாக இருந்தபோதிலும், இந்த நேர்மறையான கருத்தைக் கேட்டு அம்மா மகிழ்ச்சியடைந்தார். ஆனால் அவர் பிடிவாதமாக இருந்ததால், என் அம்மா நகரத்தில் மற்றொரு வயலின் ஆசிரியரைக் கண்டுபிடித்தார். அவர் என் அம்மாவின் சக ஊழியரான ராஜம்மாள் டீச்சரின் சகோதரர், அவர் பெயர் எஸ். ஹரிஹர ஐயர். அவர் சென்னையின் பிருந்தா மற்றும் முக்தா பரம்பரையைச் சேர்ந்த சிறந்த வயலின் கலைஞர் எம். சந்திரசேகரனின் சீடர்.

நாங்கள் ஹரிஹரன் சார் என்று அழைக்கும் அவருக்கு ஒரு கண்ணில் பார்வை இல்லை. நான் அவரிடம் சேர்ந்தபோது அவர் மெலிந்த தோற்றத்துடன், ஐம்பதுகளின் தொடக்கத்தில் இருந்தார். அவர் தனது வாழ்நாள் முழுவதும் பிரம்மச்சாரியாக இருக்க முடிவு செய்திருந்தார். பாரதிய வித்யா பவனில் மற்ற மாணவர்களுடன் சேர்ந்து வாரத்திற்கு இரண்டு முறை அவரிடம் வயலின் பாடங்களைக் கற்றுக்கொண்டேன். அவரது மாதக் கட்டணம் 35 ரூபாய். எனது வயலினைச் சுமந்துகொண்டு தனியார் பேருந்தில் நானே தனியாக வகுப்புகளுக்குச் செல்வேன். பயணம் செய்யும் போது நான் கற்றுக்கொண்டதை என் மனதில் பாடிக்கொண்டே இருப்பேன்.

ராமச்சந்திரன் என்பவரால் நடத்தப்படும் 'ரசிகப்ரியா' என்ற கர்நாடக இசை அமைப்பு, மாதந்தோறும் சிறந்த கலைஞர்களின் கர்நாடக இசை கச்சேரிகளை ஏற்பாடு செய்யும். ஹரிஹரன் சார் என்னை அந்தக் கச்சேரிகளில் கலந்து கொள்ளச் சொல்வார், ஒவ்வொரு பாடலும் பாடப்படும்போது ராகங்களின் பெயர்களைச் சொல்வார். பின்னர் நான் அவரது இல்லத்தில் அவரிடம் தனிப்பட்ட பாடங்களைக் கற்கத் தொடங்கினேன். இது சுமார் நான்கு ஆண்டுகள் தொடர்ந்திருக்கலாம். எனது அம்மா குரீக்காடு ஸ்ரீ கிருஷ்ண சுவாமி கோவிலில் எனது முதல் தனி வயலின் கச்சேரியை (அரங்கேற்றம்) பாரம்பரியமாக ஏற்பாடு செய்தார். ஆர். சச்சிதானந்த பை (சச்சி) எனக்கு மிருதங்கத்தில் பக்கவாத்தியம் வாசித்தார். அப்போது எனக்கு சுமார் 16 வயது இருக்கலாம்.

பின்னர் ஒரு நாள் என் தந்தை ஒரு புதிய ஆலோசனையுடன் வந்தார். திருவனந்தபுரத்தைச் சேர்ந்த வயலின் பேராசிரியர் ஸ்ரீ எஸ். ஈஸ்வர வர்மா திருப்பூணித்துறை ஆர்.எல்.வி இசைக்கல்லூரிக்கு மாற்றப்பட்டுள்ளார் என்ற தகவலை அவர் அறிந்தார். எனவே அதிக கல்விசார் ரீதியான கற்றலுக்காக நான் அவரிடம் அழைத்துச் செல்லப்பட்டேன். அவர் மிகவும் அடக்கமான மற்றும் தாராளமான ஆசிரியர். அவரிடமிருந்து நான் பல நல்ல பாடல்களையும் மற்றும் 'மனோதர்ம' நுட்பங்களையும் கற்றுக்கொண்டேன். அவரது மாதக் கட்டணம் வெறும் 50 ரூபாய் மட்டுமே. இரண்டு ஆண்டுகளுக்குப் பிறகு அவர் மீண்டும் கேரளாவின் தலைநகருக்கு மாற்றப்பட்டார். அவருக்குப் பதிலாக என். வைத்யநாதன் என்ற இளம் வயலின் கலைஞர் அந்தப் பள்ளிக்கு வந்தார், நான் அவரிடம் எனது வயலின் பாடங்களைத் தொடர்ந்தேன். அவர் ஸ்ரீ பி. சசிகுமாரின் சீடர். அவர் மிகவும் நட்பான ஆசிரியர். பயிற்சிக்கு பல விரல் பயிற்சிகளைக் கற்றுக்கொடுத்தார். நான் அவரிடம் ஒரு வருடம் மட்டுமே பாடம் கற்றேன். அவரது மாதக் கட்டணம் 75 ரூபாய். இந்த ஆசிரியர்கள் எவரும் பணத்தை நோக்கமாகக் கொண்டவர்கள் அல்ல. அவர்கள் அனைவரும் கர்நாடக இசையின் எளிய காதலர்கள். துரதிர்ஷ்டவசமாக வைத்யநாதன் சார் பின்னர் ஒரு இளம் வயதில் ஸ்கூட்டர் விபத்தில் இறந்துவிட்டார்.

பல வயலின் போட்டிகளில் பரிசுகளைப் பெற்றேன். மகாத்மா காந்தி பல்கலைக்கழக இளைஞர் விழாக்களின் போது 'ஹேட்ரிக்' வெற்றியும் பெற்றேன். எனது சொந்த ஊரான கொச்சியைச் சுற்றியுள்ள கோயில் திருவிழாக்களில் வயலின் தனி மற்றும் பக்கவாத்திய கச்சேரிகளைச் செய்யத் தொடங்கினேன். அது நான் எப்போதும் போற்றும் ஒரு அற்புதமான அனுபவம். சில பாக்கெட் பணமும் ஊதியமாகக் கிடைக்கும். கேரளாவின் பல்வேறு பகுதிகளுக்கு கச்சேரிகள் நிமித்தமாகப் பயணம் செய்வதை நான் ரசித்தேன். பல்வேறு கலைஞர்களைச் சந்திப்பதும் அவர்களுடன் பணியாற்றுவதும் எனது கற்றலை வளப்படுத்தியது. இதையே முழு நேரமாக இசையில் தொடர விரும்பினேன். சென்னையில் உள்ள சில சிறந்த கலைஞர்களிடம் மேம்பட்ட வயலின் பாடங்களைக் கற்க விரும்பினேன்.

அந்த நேரத்தில் தான் எனது நண்பர் சச்சி, அவரது பக்கத்து வீட்டுக்காரரான சி.கே. ராமச்சந்திரனின் குடும்பத்தை எனக்கு அறிமுகப்படுத்தினார். அவர்கள் அமெரிக்காவின் யூட்டா (Utah), சால்ட் லேக் சிட்டியிலிருந்து கோடை விடுமுறைக்காக வந்திருந்தார்கள். அவர் அமெரிக்காவில் கர்நாடக இசை கச்சேரிகளை ஏற்பாடு செய்பவர் மற்றும் சென்னையில் உள்ள பல கலைஞர்களை அறிந்தவர். அவர் தனது மகள்களுக்கு கர்நாடக வயலின் ஆசிரியரைத் தேடிக்கொண்டிருந்தார், அந்த வேலை எனக்கு வழங்கப்பட்டது. இவ்வாறு தீபா மற்றும் திவ்யா எனது முதல் வயலின் மாணவர்கள் மற்றும் நான் அவர்களின் முதல் கர்நாடக வயலின் ஆசிரியர். அவர்களுக்கு அடிப்படைப் பாடங்களுடன் தொடங்கினேன். எனது பாடங்களுக்கு எனக்கு நல்ல ஊதியம் வழங்கப்பட்டது. தீபா மற்றும் திவ்யா மீண்டும் இந்தியா வந்தபோது என்னிடம் பாடம் கற்றனர். அந்த நேரத்தில் நான் அவர்களுக்கு வர்ணங்களைக் கற்றுக் கொடுக்கத் தொடங்கினேன். ராமச்சந்திரன் சேட்டன் எனக்காக ஒரு ஸ்டீரியோ ஐவா (Aiwa) வாக்மேனை எடுத்து வந்தார், அதில் கேசட் பிளேயர் மற்றும் ரெக்கார்டர் இருந்தது. இசையில் முழுநேர அர்ப்பணிப்புடன் மேம்பட்ட படிப்பைத் தொடர வேண்டும் என்ற எனது லட்சியத்தைக் கண்டறிந்த அவர், என்னை லால்குடி ஜி.ஜே.ஆர் கிருஷ்ணன் சாரிடம் அறிமுகப்படுத்தினார்.

அது எனது இசைத் தேடலில் ஒரு முக்கியமான திருப்புமுனையாக அமைந்தது. உலகின் சிறந்த குருக்களைப் பெறுவதில் நான் எப்போதும் அதிர்ஷ்டசாலி. எனது பெற்றோர் இருவரும் எனது முடிவிற்கு மிகுந்த ஆதரவாக இருந்தனர். நான் வேதியியலில் (Chemistry) இளங்கலைப் பட்டத்தை முடிக்க வேண்டும் என்பதே அவர்களின் விருப்பமாக இருந்தது. அப்போது எனது எண்ணங்கள் அனைத்தும் இசையிலேயே இருந்தது. வேதியியல் எனக்கு சீனம் (Chinese) போல இருந்தது. எனவே என்னை ஒரு மாணவனாகத் தேர்ந்தெடுப்பதற்காக லால்குடி ஜி. ஜெயராமன் சாரிடம் ஒரு நேர்காணலுக்கு நேரம் ஒதுக்கப்பட்டது. எனக்குத் தமிழ் சரியாகத் தெரியாததால், திருச்சியில் உள்ள எனது உறவினர் ஜெயஸ்ரீ என்னைச் சென்னைக்கு அழைத்துச் சென்றார். கிண்டியில் உள்ள அவரது நண்பர் ஒருவரின் வீட்டில் நாங்கள் தங்கினோம். அவர் பெயர் சம்பத். நாங்கள் மூவரும் லால்குடி சாரின் வீட்டிற்கு வந்தோம். எங்களை வரவேற்பறையில் அமரச் சொன்னார்கள். நாங்கள் காத்திருந்தபோது, லால்குடி சாரும் அவரது மகன் ஜி.ஜே.ஆர் கிருஷ்ணன் சாரும் வந்தனர்.

நேர்காணல் ஒரு கச்சேரி எவ்வளவு நீளமாக இருக்குமோ அவ்வளவு நீளமாக இருந்தது. கேள்விகளுக்குப் பதிலளிக்க சுமார் இரண்டரை மணி நேரம் செலவிட்டோம். என்னை வாசிக்கச் சொன்னபோது, நான் தியாகராஜர் கீர்த்தனையான 'ராம நீ சமானமெவரு' என்ற கரகரப்ரியா ராகப் பாடலை வாசித்தேன். முதல் வரியின் அர்த்தம்: "ராமா, உனக்கு இணையானவர் யார்?" பல்கலைக்கழக இளைஞர் விழாக்களுக்காக இதை வாசித்ததால் எனக்கு இதில் நிறைய பயிற்சி இருந்தது. நான் வாசித்த மற்றொரு கீர்த்தனை ஈஸ்வர வர்மா சார் கற்றுக் கொடுத்த தியாகராஜரின் மற்றுமொரு பாடல். இது நாராயணி ராகத்தில் 'ராம நீ வேகானி நன்னு' என்று தொடங்கும் கீர்த்தனை. என்னிடம் கேட்டபோது நான் சில கல்பனா ஸ்வரங்களையும் வாசித்தேன். அந்த ஸ்வரங்களில் லால்குடி சார் வல்லுநராக விளங்கும் 'பொருத்தங்கள்' இருந்தன. பின்னர் சார் என்னை ஒரு பிரதிமத்யம ராக கீர்த்தனையை வாசிக்கச் சொன்னார். இந்த முறை என். வைத்யநாதன் சார் எனக்குக் கற்றுக் கொடுத்த தாளகம்பாடி பஞ்சநாத ஐயர் இயற்றிய கல்யாணி ராகத்தில் உள்ள 'பிராநப்ரோவாயிதே' என்ற கீர்த்தனையைத் தேர்ந்தெடுத்தேன். லால்குடி சாரும் கிருஷ்ணன் சாரும் தாளத்தில் எனது பலத்தைச் சோதிக்க என்னைப் பாடச் சொல்லி தாளப் பயிற்சிகளையும் செய்ய வைத்தனர். நான் எல்லாவற்றையும் விட்டுவிட்டு சென்னையில் குடியேற வேண்டியிருப்பதால், எனது குடும்பப் பின்னணி மற்றும் ஆதரவு குறித்து இன்னும் பல கேள்விகள் கேட்கப்பட்டன.

இவ்வாறு ஜி.ஜே.ஆர் கிருஷ்ணன் சாரிடம் எனது முதல் பாடங்கள் தொடங்கின. ஒருவேளை நான் அவருடைய முதல் மாணவனாக இருக்கலாம். அவர் கமகப் பயிற்சிகளைத் தொடங்கியவுடன், இந்த பாணி விரல் நுட்பத்தைப் பயன்படுத்தி வயலின் வாசிப்பது போன்ற ஒரு தெளிவான கனவு எனக்கு முன்பு வந்திருந்தது நினைவுக்கு வந்தது. தான் அறிந்ததை மாணவருக்கு எப்படிக் கடத்த வேண்டும் என்பதை உணர்ந்த ஒரு உண்மையான குருவாக அவர் இருந்தார். ஒவ்வொரு பாடமும் மிகவும் விலைமதிப்பற்றது. நான் முன்னேறும்போது, வீட்டில் மற்ற மாணவர்களுக்கு லால்குடி சார் பாடம் எடுக்கும்போது அந்த வகுப்புகளிலும் கலந்து கொள்ளச் சொன்னார்கள். பின்னர் நான் தினமும் வீட்டிற்குச் செல்லத் தொடங்கினேன், அந்த குடும்பத்தில் ஒரு பகுதியைப்போல மாறினேன். அந்த வீட்டில் பலமுறை எனக்கு உணவு வழங்கப்பட்டது. அந்தக் குடும்பத்திற்காக என்னால் முடிந்த சிறு உதவிகளைச் செய்வேன். பின்னர் அந்தக் குடும்பத்துடன் தங்கி குருகுல முறையில் கற்றுக்கொள்ள அறிவுறுத்தப்பட்டேன். அவை என் வாழ்வின் பொற்காலங்கள். நான் அவர்களுடன் கச்சேரிகளுக்கு அழைத்துச் செல்லப்பட்டேன், கச்சேரிகளில் தம்புரா வாசிக்கும் வாய்ப்புகள் எனக்குக் கிடைத்தன. லால்குடி சார் தனது மகன் மற்றும் மகளுடன் சேர்ந்து அந்த நாட்களில் வயலின் ட்ரியோ (Violin Trio) கச்சேரிகளை வாசித்தார். லால்குடி சார் திருவாரூர் தியாகராஜர் ஆராதனை விழாவை நடத்தியபோது, நான் அவர்களுடன் பயணம் செய்து ஒரு வாரம் முழுவதும் அங்கேயே தங்கி கச்சேரிகளைக் கேட்டேன்.

அவர் எப்போதும் மிகவும் நகைச்சுவையாக இருப்பார். ஆனால் அவர் கற்பிக்கும் போது மிகவும் கண்டிப்பானவர், நீங்கள் தவறு செய்தால் கோபப்படுவார். கர்நாடகாவைச் சேர்ந்த மற்றொரு மாணவரும் வீட்டில் தங்கி பாடங்களில் சேர்ந்தார். அது ஒரு பெரிய குடும்பம். எப்போதும் தொடர்ச்சியான செயல்பாடுகள் நடந்து கொண்டே இருக்கும். நேரத்தை வீணடிக்க நேரமே இருக்காது. குடும்பத்தினர் அனைவரும் எங்களை அவர்களில் ஒருவராகக் கருதி, எங்கள் வளர்ச்சிக்கு சாத்தியமான எல்லா வழிகளிலும் ஆதரவளித்தனர். வாழ்க்கையின் கடும் ஓட்டத்தில், நான் சிறிது காலம் வெவ்வேறு திசைகளில் இழுத்துச் செல்லப்பட்டேன் மற்றும் இசைப் பாடங்கள் தடைபட்டன. நான் அங்கு செல்வதை நிறுத்திவிட்டதால் லால்குடி சாரும் ஒட்டுமொத்த குடும்பமும் வருத்தமடைந்ததை பின்னர் அறிந்தேன். கிருஷ்ணன் சார் மீண்டும் என்னைக் குடும்பத்துடன் இணைப்பதில் முக்கியப் பங்காற்றினார்.

2005-ல் எனக்குத் திருமணம் நடந்தது மற்றும் வாழ்வாதாரத்திற்காகப் பள்ளிகளில் இசை ஆசிரியராக எனது வாழ்க்கையைத் தொடங்கினேன். வெளிநாட்டுப் பள்ளிகளிலும் வாய்ப்புகள் கிடைத்தன. நான் ஓமன், சிங்கப்பூர் மற்றும் இறுதியாக அமெரிக்காவில் உள்ள இந்தியப் பள்ளிகளில் பணியாற்றினேன். லால்குடி கிருஷ்ணன் சார் எனக்கு அமெரிக்காவிற்கான முதல் வாய்ப்பைக் காட்டினார். எனது விசா செயல்முறைக்கான ஆதார ஆவணங்களுடன் அவர் உதவினார். குடும்பத்தில் மிகுந்த மரியாதையுடன் நடத்தப்பட்ட லால்குடி சாரின் தாயார் நான் அமெரிக்காவில் இருந்தபோது காலமானார். எனது இந்தியப் பயணத்தின் போது நான் சென்னைக்குச் சென்றேன், மீண்டும் அவர்கள் வீட்டில் தங்குவதற்கு எனக்கு இடம் அளிக்கப்பட்டது. லால்குடி சாரின் உடல்நிலை மோசமடைந்திருந்தது, அவரைப் பிறரைச் சார்ந்திருக்கும் நிலையில் பார்ப்பது மிகவும் வருத்தமாக இருந்தது. நித்திய புகழ்பெற்ற இசைக்கலைஞர் லால்குடி ஜி. ஜெயராமன் சாருக்குச் சேவை செய்வது கிருஷ்ணன் சார் எனக்கு வழங்கிய ஒரு பெரிய ஆசீர்வாதம். அவர் மறைந்த செய்தி கேட்டு மீண்டும் சொல்லொணாத் துயரம் அடைந்தேன். ஒரு வருடத்திற்குள் லால்குடி சாரின் வாழ்க்கைத்துணையும் அதே தெய்வீக இருப்பிடத்தை அடைந்தார். அந்த நேரத்தில் நான் லால்ഗുடி அறக்கட்டளை மூலம் கிருஷ்ணன் சார் ஏற்பாடு செய்த 'வயலின் பழுதுபார்த்தல் மற்றும் சீரமைத்தல்' பயிற்சிப் பட்டறையில் பங்கேற்பதற்காக அந்தக் குடும்பத்துடன் தங்கியிருந்தேன்.

லால்குடி குடும்பம் எனக்கு மேம்பட்ட இசையை மட்டும் கற்பிக்கவில்லை, எனது வாழ்க்கை அமைப்பை உருவாக்குவதற்கான அடித்தளமாகவும் அமைந்தது. இசை இப்போது எனது வாழ்வாதாரம். இது எனது ஆன்மாவிற்கான உணவு, மேலும் பல தேடலுள்ளவர்களுடன் இதைப் பகிர்ந்து கொள்ளும்போது நான் நிறைவடைகிறேன்.

வயலின் இசை, லால்குடி ஜெயராமன், கர்நாடக இசை, இசைப்பயணம்

---

3. Kannada (ಕನ್ನಡ)

ಸಂಗೀತದ ಪಯಣ...

1982. ನನಗೆ ಆಗ 12 ವರ್ಷ. ನನ್ನ ಶಾಲಾ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತು. ಕಥೆ ಬರೆಯುವುದು, ಕವನ ರಚನೆ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಗಾಗಿ ಶಾಲಾ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ಜಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಯುವಜನೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು ಅನೇಕ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕೆಂದು ನನ್ನ ತಾಯಿ ಬಯಸಿದ್ದರು. ಯಾವುದಾದರೂ ವಾದ್ಯವು ಉತ್ತಮ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಭಾವಿಸಿದರು. ವಯಲಿನ್ ತುಂಬಾ ಅನುಕೂಲಕರ ಮತ್ತು ಮಧುರವಾದ್ದರಿಂದ ಅವರು ನನಗಾಗಿ ಅದನ್ನು ಬಹಳ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆರಿಸಿದರು. ನನ್ನ 7 ನೇ ತರಗತಿಯ ನಂತರದ ಬೇಸಿಗೆ ರಜೆ ಸರಸ್ವತಿ ಅಮ್ಮಾಳ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಿಕ್ ವಯಲಿನ್ ಪಾಠಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಅವರು ಮೂಲತಃ ವೀಣಾ ವಾದಕಿಯಾಗಿದ್ದರು, ಅವರಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಿಕ್ ವಯಲಿನ್‌ನ ಮೂಲಭೂತ ಬೆರಳು ತಂತ್ರಗಳು ಮಾತ್ರ ತಿಳಿದಿತ್ತು. ಒಂದು ವರ್ಷ ಕಳೆಯಿತು. ಅವರು ನನಗೆ ಮೊದಲ ಗಣೇಶ ಗೀತೆಯಾದ 'ಶ್ರೀಗಣನಾಥ' ವರೆಗೆ ಕಲಿಸಿದರು. ಒಂದು ದಿನ ತರಗತಿಯ ನಂತರ ನನ್ನ ಅಮ್ಮ ನನ್ನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಬಂದಾಗ, ಆ ದಯಾಳು ಶಿಕ್ಷಕಿ ನನಗೆ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಅವರು ಕೇವಲ ವೀಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಾದ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುವುದರಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ವಯಲಿನ್ ಶಿಕ್ಷಕರ ಬಳಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಆ ದಯಾಳು ಶಿಕ್ಷಕಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಲು ನಮಗೆ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅಮ್ಮನಿಗೆ ಈ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಂತೋಷವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅವರು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನನ್ನ ತಾಯಿ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ವಯಲಿನ್ ಶಿಕ್ಷಕರನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಅವರು ನನ್ನ ತಾಯಿಯ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ರಾಜಮ್ಮಾಳ್ ಟೀಚರ್ ಅವರ ಸಹೋದರರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಹೆಸರು ಎಸ್. ಹರಿಹರ ಅಯ್ಯರ್. ಅವರು ಚೆನ್ನೈನ ಬೃಂದಾ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಾ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಯಲಿನ್ ವಾದಕ ಎಂ. ಚಂದ್ರಶೇಖರನ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.

ನಾವು ಹರಿಹರನ್ ಸರ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಅವರಿಗೆ ಒಂದು ಕಣ್ಣು ಕಾಣಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ನಾನು ಅವರಿಗೆ ಸೇರಿದಾಗ ಅವರು ಸಣ್ಣಕ್ಕಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಬಹುಶಃ ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ಐವತ್ತರ ಹರೆಯದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಅವಿವಾಹಿತರಾಗಿರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಭಾರತೀಯ ವಿದ್ಯಾಭವನದಲ್ಲಿ ಇತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಗುಂಪಿನೊಂದಿಗೆ ನಾನು ಅವರಿಂದ ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಎರಡು ವಯಲಿನ್ ಪಾಠಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೆ. ಅವರ ಮಾಸಿಕ ಶುಲ್ಕ 35 ರೂ. ನಾನು ನನ್ನ ತರಗತಿಗಳಿಗೆ ನನ್ನ ವಯಲಿನ್ ಅನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಲೋಕಲ್ ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೇ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುವಾಗ ನಾನು ಕಲಿತಿದ್ದನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದೆ.

ರಾಮಚಂದ್ರನ್ ಎಂಬುವವರು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ 'ರಸಿಕಪ್ರಿಯ' ಎಂಬ ಕರ್ನಾಟಿಕ್ ಸಂಗೀತ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಖ್ಯಾತ ಸಂಗೀತಗಾರರಿಂದ ಕರ್ನಾಟಿಕ್ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಹರಿಹರನ್ ಸರ್ ನನ್ನನ್ನು ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳಿಗೆ ಹಾಜರಾಗಲು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಹಾಡನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದಾಗ ರಾಗಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ನಾನು ಅವರ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಖಾಸಗಿ ಪಾಠಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಇದು ಬಹುಶಃ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರೆಯಿತು, ನನ್ನ ತಾಯಿ ನನ್ನ ಮೊದಲ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಕುರೀಕ್ಕಾಡ್ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಿದರು. ಆರ್. ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ ಪೈ (ಸಚ್ಚಿ) ನನಗೆ ಮೃದಂಗದಲ್ಲಿ ಸಾಥ್ ನೀಡಿದರು. ಆಗ ನನಗೆ ಬಹುಶಃ 16 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು.

ನಂತರ ಒಂದು ದಿನ ನನ್ನ ತಂದೆ ಹೊಸ ಸಲಹೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಂದರು. ತಿರುವನಂತಪುರದ ವಯಲಿನ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೀ ಎಸ್. ಈಶ್ವರ ವರ್ಮ ಅವರು ತ್ರಿಪುನಿತ್ತುರದ ಆರ್‌ಎಲ್‌ವಿ ಸಂಗೀತ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿ ಅವರಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಶೈಲಿಯ ಕಲಿಕೆಗಾಗಿ ನಾನು ಅವರ ಬಳಿಗೆ ಹೋದೆ. ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ವಿನಮ್ರ ಮತ್ತು ಉದಾರ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿದ್ದರು. ನಾನು ಅವರಿಂದ ಅನೇಕ ಉತ್ತಮ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕಲ್ಪನಾ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಕಲಿತೆ. ಅವರ ಮಾಸಿಕ ಶುಲ್ಕ ಕೇವಲ 50 ರೂ. ಒಂದೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅವರು ಕೇರಳದ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾದರು. ಅವರ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಎನ್. ವೈದ್ಯನಾಥನ್ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಯುವ ವಯಲಿನ್ ವಾದಕರು ಶಾಲೆಗೆ ಬಂದರು ಮತ್ತು ನಾನು ಅವರೊಂದಿಗೆ ನನ್ನ ವಯಲಿನ್ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದೆ. ಅವರು ಶ್ರೀ ಬಿ. ಶಶಿಕುಮಾರ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಬಹಳ ಸ್ನೇಹಪರ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಅಭ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಅನೇಕ ಬೆರಳು ವ್ಯಾಯಾಮಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು. ನಾನು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ವರ್ಷ ಪಾಠಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡೆ. ಅವರ ಮಾಸಿಕ ಶುಲ್ಕ 75 ರೂ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಶಿಕ್ಷಕರು ಎಂದಿಗೂ ಹಣದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಕರ್ನಾಟಿಕ್ ಸಂಗೀತದ ಸರಳ ಪ್ರೇಮಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ವೈದ್ಯನಾಥನ್ ಸರ್ ನಂತರ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಕೂಟರ್ ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.

ಅನೇಕ ವಯಲಿನ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ. ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಯುವಜನೋತ್ಸವದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಕೂಡ ಗೆದ್ದಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ತವರು ಪಟ್ಟಣವಾದ ಕೊಚ್ಚಿ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ದೇವಾಲಯದ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ವಯಲಿನ್ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪಕ್ಕವಾದ್ಯ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಅದು ನಾನು ಯಾವಾಗಲೂ ಮೆಚ್ಚುವ ಅದ್ಭುತ ಅನುಭವವಾಗಿತ್ತು. ನಿಮಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಪಾಕೆಟ್ ಮನಿಯೂ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕೇರಳದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ನಾನು ಆನಂದಿಸಿದೆ. ವಿವಿಧ ಸಂಗೀತಗಾರರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು ನನ್ನ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಸಮೃದ್ಧಗೊಳಿಸಿತು. ನಾನು ಇದನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಸಮಯ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಿಡಲು ಬಯಸಿದೆ. ಚೆನ್ನೈನ ಯಾವುದಾದರೂ ಖ್ಯಾತ ಸಂಗೀತಗಾರರಿಂದ ಸುಧಾರಿತ ವಯಲಿನ್ ಪಾಠಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸಿದೆ.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತ ಸಚ್ಚಿ ನನ್ನನ್ನು ಸಿ.ಕೆ. ರಾಮಚಂದ್ರನ್ ಅವರ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಅವರು ಉತಾಹ್ (Utah), ಸಾಲ್ಟ್ ಲೇಕ್ ಸಿಟಿಯಿಂದ ಬೇಸಿಗೆ ರಜೆಗಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಿಕ್ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನೈನ ಅನೇಕ ಸಂಗೀತಗಾರರನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಪುತ್ರಿಯರಿಗಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಿಕ್ ವಯಲಿನ್ ಶಿಕ್ಷಕರನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಆ ಕೆಲಸವನ್ನು ನನಗೆ ವಹಿಸಲಾಯಿತು. ಹೀಗೆ ದೀಪಾ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯಾ ನನ್ನ ಮೊದಲ ವಯಲಿನ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾನು ಅವರ ಮೊದಲ ಕರ್ನಾಟಿಕ್ ವಯಲಿನ್ ಶಿಕ್ಷಕ. ನಾನು ಅವರಿಗೆ ಮೂಲಭೂತ ಪಾಠಗಳಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ನನ್ನ ಪಾಠಗಳಿಗೆ ನನಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಭಾವನೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ದೀಪಾ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯಾ ಅವರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಭೇಟಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಪಾಠಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾನು ಅವರಿಗೆ ವರ್ಣಂಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ರಾಮಚಂದ್ರನ್ ಚೇಟ್ಟನ್ ನನಗಾಗಿ ಸ್ಟೀರಿಯೋ ಐವಾ (Aiwa) ವಾಕ್‌ಮ್ಯಾನ್ ತಂದರು, ಅದು ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಪ್ಲೇಯರ್ ಮತ್ತು ರೆಕಾರ್ಡರ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಪೂರ್ಣ ಸಮಯವನ್ನು ಮೀಸಲಿಡುವ ಮೂಲಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದು ನನ್ನ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯೆಂದು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡಾಗ, ಅವರು ನನ್ನನ್ನು ಲಾಲಗುಡಿ ಜಿ.ಜೆ.ಆರ್ ಕೃಷ್ಣನ್ ಸರ್ ಅವರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.

ಅದು ನನ್ನ ಸಂಗೀತದ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ತಿರುವು ಪಡೆಯಿತು. ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗುರುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ನಾನು ಯಾವಾಗಲೂ ಅದೃಷ್ಟಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದೆ. ನನ್ನ ತಂದೆ-ತಾಯಿ ಇಬ್ಬರೂ ನನ್ನ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದರು. ನಾನು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ (Chemistry) ಪದವಿಯನ್ನು ಪೂರೈಸಬೇಕೆಂದು ಅವರು ಬಯಸಿದ್ದರು. ಆಗ ನನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿದ್ದವು. ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರವು ನನಗೆ ಚೈನೀಸ್ (Chinese) ಭಾಷೆಯಂತೆ ಇತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಅವರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಲಾಲಗುಡಿ ಜಿ. ಜಯರಾಮನ್ ಸರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಯಿತು. ನನಗೆ ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡಲು ಬಾರದ ಕಾರಣ ತಿರುಚಿಯ ನನ್ನ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ ಜಯಶ್ರೀ ನನ್ನನ್ನು ಚೆನ್ನೈಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದರು. ಗಿಂಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತರೊಬ್ಬರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ವಸತಿ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರ ಹೆಸರು ಸಂಪತ್. ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಮೂವರು ಲಾಲಗುಡಿ ಸರ್ ಅವರ ಮನೆಗೆ ಬಂದೆವು. ಸಂದರ್ಶಕರ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ನಮಗೆ ಕೇಳಲಾಯಿತು. ನಾವು ಕಾಯುತ್ತಿರುವಾಗ, ಲಾಲಗುಡಿ ಸರ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಪುತ್ರ ಜಿ.ಜೆ.ಆರ್ ಕೃಷ್ಣನ್ ಸರ್ ಬಂದರು.

ಸಂದರ್ಶನವು ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಯಷ್ಟೇ ದೀರ್ಘವಾಗಿತ್ತು. ನಾವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಲು ಸುಮಾರು ಎರಡುವರೆ ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಕಳೆದವು. ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ, ನಾನು ಖರಹರಪ್ರಿಯ ರಾಗದಲ್ಲಿ ತ್ಯಾಗರಾಜರ ಕೃತಿ 'ರಾಮ ನೀ ಸಮಾನಮೆವರು' ವಾಯಿಸಿದೆ. ಮೊದಲ ಸಾಲಿನ ಅರ್ಥ: "ರಾಮ, ನಿನಗೆ ಸಮಾನರಾದವರು ಯಾರು?" ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಯುವಜನೋತ್ಸವಗಳಿಗಾಗಿ ನಾನು ಇದನ್ನು ನುಡಿಸಿದ್ದರಿಂದ ನನಗೆ ಈ ಹಾಡಿನ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಅಭ್ಯಾಸವಿತ್ತು. ನಾನು ನುಡಿಸಿದ ಇನ್ನೊಂದು ಕೃತಿಯು ಈಶ್ವರ ವರ್ಮ ಸರ್ ಕಲಿಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ತ್ಯಾಗರಾಜರ ಹಾಡು. ಇದು ನಾರಾಯಣಿ ರಾಗದಲ್ಲಿತ್ತು, 'ರಾಮ ನೀ ವೇಗಾನಿ ನನ್ನನ್ನು' ಕೃತಿ. ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ನಾನು ಕೆಲವು ಕಲ್ಪನಾ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ನುಡಿಸಿದೆ. ಸ್ವರಗಳಲ್ಲಿ 'ಪೊರುತ್ತಂಗಳ್' ಇದ್ದವು, ಇದರಲ್ಲಿ ಲಾಲಗುಡಿ ಸರ್ ಪ್ರವೀಣರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರ ಸರ್ ನಾನು ಪ್ರತಿಮಧ್ಯಮ ರಾಗದ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ನುಡಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದರು. ಈ ಬಾರಿ ನಾನು ಎನ್. ವೈದ್ಯನಾಥನ್ ಸರ್ ನನಗೆ ಕಲಿಸಿದ ಕೃತಿಯನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡೆ. ತಾಳಗಂಬಾಡಿ ಪಂಚನಾಥ ಅಯ್ಯರ್ ಅವರು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ಕಲ್ಯಾಣಿ ರಾಗದಲ್ಲಿ 'ಬಿರಾನಬ್ರೋವಯಿತೆ'. ಲಾಲಗುಡಿ ಸರ್ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನ್ ಸರ್ ನನ್ನ ತಾಳದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ನನ್ನನ್ನು ಹಾಡಲು ಮತ್ತು ತಾಳ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಹೇಳಿದರು. ನಾನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟು ಮದ್ರಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಬೇಕಾಗಿರುವುದರಿಂದ ನನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲದ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲಾಯಿತು.

ಹೀಗೆ ಜಿ.ಜೆ.ಆರ್ ಕೃಷ್ಣನ್ ಸರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನನ್ನ ಮೊದಲ ಪಾಠಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು. ಬಹುಶಃ ನಾನು ಅವರ ಮೊದಲ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ. ಅವರು ಗಮಕದ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಈ ಶೈಲಿಯ ಬೆರಳು ತಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿ ವಯಲಿನ್ ನುಡಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೆ ಮೊದಲೇ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಕನಸು ಬಿದ್ದಿದ್ದು ನೆನಪಾಯಿತು. ಅವರು ತಮಗೆ ತಿಳಿದಿರುವುದನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಹೇಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಬೇಕೆಂದು ತಿಳಿದಿರುವ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಗುರುವಾಗಿದ್ದರು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾಠವೂ ಬಹಳ ಅಮೂಲ್ಯವಾದುದು. ನಾನು ಪ್ರಗತಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಲಾಲಗುಡಿ ಸರ್ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಕಲಿಸುವಾಗ ಅವರ ತರಗತಿಗಳಿಗೆ ಹಾಜರಾಗಲು ನನಗೆ ಕೇಳಲಾಯಿತು. ನಂತರ ನಾನು ಪ್ರತಿದಿನ ಮನೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಭಾಗವಾಗಿ ಹೋದೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಊಟವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ನಾನು ಮಾಡಬಹುದಾದ ಸಣ್ಣ ಸಹಾಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆ. ನಂತರ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸಲು ಮತ್ತು ಗುರಕುಲ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಕಲಿಯಲು ನನಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅವು ನನ್ನ ಜೀವನದ ಸುವರ್ಣ ದಿನಗಳು. ನನ್ನನ್ನು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ತಂಬೂರಿ ನುಡಿಸುವ ಅವಕಾಶಗಳು ನನಗೆ ಸಿಕ್ಕವು. ಲಾಲಗುಡಿ ಸರ್ ಅವರ ಪುತ್ರ ಮತ್ತು ಪುತ್ರಿಯೊಂದಿಗೆ ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವಯಲಿನ್ ಟ್ರಿಯೋ (Violin Trio) ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಲಾಲಗುಡಿ ಸರ್ ತಿರುವಾರೂರು ತ್ಯಾಗರಾಜ ಆರಾಧನೆ ಸಂಗೀತೋತ್ಸವವನ್ನು ನಡೆಸಿದಾಗ ನಾನು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿ ಇಡೀ ವಾರ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದು ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡೆ.

ಅವರು ಯಾವಾಗಲೂ ಬಹಳ ಹಾಸ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಿಯವರಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅವರು ಕಲಿಸುವಾಗ ಬಹಳ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನವರು ಮತ್ತು ನೀವು ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಕೋಪ ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೂ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದು ಪಾಠಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಅದೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಕುಟುಂಬವಾಗಿತ್ತು. ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ನಿರಂತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ವ್ಯರ್ಥ ಮಾಡಲು ಸಮಯವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಕುಟುಂಬದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ನಮ್ಮನ್ನು ಅವರ ಭಾಗವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ಜೀವನದ ಭಾರೀ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ, ನಾನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದವರೆಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ಹಾದಿಗಳಿಗೆ ಒಯ್ಯಲ್ಪಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಪಾಠಗಳು ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡವು. ನಾನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಲಾಲಗುಡಿ ಸರ್ ಮತ್ತು ಇಡೀ ಕುಟುಂಬವು ಅಸಮಾಧಾನಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ನಂತರ ತಿಳಿಯಿತು. ಕೃಷ್ಣನ್ ಸರ್ ನನ್ನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು.

2005 ರಲ್ಲಿ ನಾನು ವಿವಾಹವಾದೆ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಶಿಕ್ಷಕನಾಗಿ ನನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ವಿದೇಶಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಅವಕಾಶಗಳು ಸಿಕ್ಕವು. ನಾನು ಒಮನ್, ಸಿಂಗಾಪುರ್ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಭಾರತೀಯ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದೆ. ಲಾಲಗುಡಿ ಕೃಷ್ಣನ್ ಸರ್ ನನಗೆ ಅಮೇರಿಕಾಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಅವಕಾಶವನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು. ನನ್ನ ವೀಸಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಪೂರಕ ದಾಖಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವದಿಂದ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ ಲಾಲಗುಡಿ ಸರ್ ಅವರ ತಾಯಿ ನಾನು ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ನಿಧನರಾದರು. ನನ್ನ ಭಾರತ ಪ್ರವಾಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾನು ಚೆನ್ನೈಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದೆ ಮತ್ತು ನನಗೆ ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಮತ್ತೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಲಾಲಗುಡಿ ಸರ್ ಅವರ ಆರೋಗ್ಯ ಹದಗೆಟ್ಟಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಪರಾವಲಂಬಿ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡುವುದು ಬಹಳ ದುಃಖದಾಯಕವಾಗಿತ್ತು. ಶಾಶ್ವತ ಪೌರಾಣಿಕ ಸಂಗೀತಗಾರ ಲಾಲಗುಡಿ ಜಿ. ಜಯರಾಮನ್ ಸರ್ ಅವರ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿರುವುದು ಕೃಷ್ಣನ್ ಸರ್ ನನಗೆ ನೀಡಿದ ದೊಡ್ಡ ಆಶೀರ್ವಾದ. ಅವರ ನಿಧನದ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಮತ್ತೆ ಅತೀವವಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ವರ್ಷದೊಳಗೆ ಲಾಲಗುಡಿ ಸರ್ ಅವರ ಜೀವನ ಸಂಗಾತಿಯೂ ಅದೇ ದೈವಿಕ ನಿವಾಸವನ್ನು ಸೇರಿದರು. ಆಗ ನಾನು ಲಾಲಗುಡಿ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಮೂಲಕ ಕೃಷ್ಣನ್ ಸರ್ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ 'ವಯಲಿನ್ ದುರಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಕಾರ್ಯಾಗಾರ'ದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ತಂಗಿದ್ದೆ.

ಲಾಲಗುಡಿ ಕುಟುಂಬವು ನನಗೆ ಕೇವಲ ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕಲಿಸಲಿಲ್ಲ ಆದರೆ ನನ್ನ ಜೀವನದ ರಚನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅಡಿಪಾಯವಾಯಿತು. ಸಂಗೀತವೇ ಈಗ ನನ್ನ ಅನ್ನ ಮತ್ತು ಬದುಕು. ಇದು ನನ್ನ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಆಹಾರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಇತರ ಅನೇಕ ಅನ್ವೇಷಕರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡಾಗ ನಾನು ತೃಪ್ತನಾಗುತ್ತೇನೆ.

ವಯಲಿನ್ ಕಲಿಕೆ, ಲಾಲಗುಡಿ ಜಯರಾಮನ್, ಕರ್ನಾಟಿಕ್ ಸಂಗೀತ

---

4. Telugu (తెలుగు)

సంగీత ప్రయాణం...

1982. అప్పుడు నా వయస్సు 12 ఏళ్లు. స్కూలు రోజుల్లో నా ఆసక్తి సాహిత్యంపై ఉండేది. కథారచన, కవిత్వం మొదలైన వాటిలో స్కూలు, జిల్లా మరియు రాష్ట్ర స్థాయి యువజనోత్సవాలలో అనేక బహుమతులు గెలుచుకున్నాను. నా తల్లి నేను సంగీతంలో నా ప్రతిభను పరీక్షించుకోవాలని కోరుకుంది. ఏదైనా వాయిద్యం నేర్చుకోవడం మంచి ఎంపిక అని ఆమె భావించింది. వయలిన్ చాలా సౌకర్యవంతంగా మరియు మధురంగా ఉంటుందని ఆమె ఉద్దేశపూర్వకంగా నాకోసం దానిని ఎంచుకుంది. నా 7వ తరగతి తర్వాత వేసవి సెలవులు సరస్వతి అమ్మాళ్ వద్ద కర్నాటక వయలిన్ పాఠాలతో ప్రారంభమయ్యాయి. ఆమె ప్రాథమికంగా వీణ విద్వాంసురాలు, కర్నాటక వయలిన్‌కు సంబంధించిన ప్రాథమిక వేలి పద్ధతులు మాత్రమే ఆమెకు తెలుసు. ఒక సంవత్సరం గడిచింది. ఆమె నాకు మొదటి గణేశ గీతం 'శ్రీ గణనాథ' వరకు నేర్పింది. ఒకరోజు క్లాస్ ముగిసిన తర్వాత మా అమ్మ నన్ను తీసుకెళ్లడానికి వచ్చినప్పుడు, ఆ దయగల టీచర్ అమ్మతో నాకు సంగీతంలో మంచి ప్రతిభ మరియు ఆసక్తి ఉన్నాయని, ఆమె కేవలం వీణను మాత్రమే ప్రాథమిక వాయిద్యంగా ఉపయోగిస్తుంది కాబట్టి నన్ను ఒక వయలిన్ టీచర్ వద్దకు తీసుకెళ్లాలని చెప్పింది. ఆ దయగల టీచర్‌ని వదిలి వెళ్లడం మాకు ఇష్టం లేకపోయినా, ఈ సానుకూల స్పందన విన్న అమ్మ సంతోషించింది. కానీ ఆమె పట్టుబట్టడంతో మా అమ్మ టౌన్‌లో మరో వయలిన్ టీచర్‌ను కనుగొంది. ఆయన మా అమ్మ సహోద్యోగి రాజమ్మల్ టీచర్ సోదరుడు, ఆయన పేరు ఎస్. హరిహర అయ్యర్. ఆయన చెన్నైలోని బృందా మరియు ముక్తా సంప్రదాయానికి చెందిన గొప్ప వయలిన్ విద్వాంసులు ఎం. చంద్రశేఖరన్ శిష్యులు.

మేము హరిహరన్ సర్ అని పిలిచే ఆయనకు ఒక కన్ను కనిపించదు. నేను ఆయన వద్ద చేరినప్పుడు ఆయన సన్నగా ఉండి, బహుశా యాభై ఏళ్ల ప్రారంభంలో ఉండవచ్చు. ఆయన తన జీవితాంతం బ్రహ్మచారిగా ఉండాలని నిర్ణయించుకున్నారు. భారతీయ విద్యాభవన్‌లో ఇతర విద్యార్థుల బృందంతో కలిసి నేను ఆయన వద్ద వారానికి రెండు వయలిన్ పాఠాలు తీసుకునేవాడిని. ఆయన నెలవారీ ఫీజు రూ. 35/-. నేను నా వయలిన్ పట్టుకుని లోకల్ ప్రైవేట్ బస్సులో ఒంటరిగా క్లాసులకు వెళ్లేవాడిని. ప్రయాణంలో నేను నేర్చుకున్న విషయాలను నా మనస్సులో పాడుకుంటూ ఉండేవాడిని.

రామచంద్రన్ అనే వ్యక్తి నిర్వహించే 'రసికప్రియ' అనే కర్నాటక సంగీత సంస్థ నెలవారీగా ప్రముఖ సంగీత విద్వాంసులచే కర్నాటక సంగీత కచేరీలను ఏర్పాటు చేసేది. హరిహరన్ సర్ నన్ను ఆ కచేరీలకు హాజరుకామని చెప్పేవారు మరియు ప్రతి పాట పాడేటప్పుడు రాగాల పేర్లు చెప్పేవారు. ఆ తర్వాత నేను ఆయన నివాసంలో ఆయన వద్ద ప్రైవేట్ పాఠాలు తీసుకోవడం ప్రారంభించాను. ఇది బహుశా నాలుగు సంవత్సరాల పాటు కొనసాగింది, మా అమ్మ కురీక్కాడ్ శ్రీ కృష్ణ స్వామి ఆలయంలో సాంప్రదాయబద్ధంగా నా మొదటి సోలో కచేరీని (అరంగేట్రం) ఏర్పాటు చేసింది. ఆర్. సచ్చిదానంద పై (సచ్చి) నాకు మృదంగంపై సహకారం అందించారు. అప్పుడు నాకు బహుశా 16 ఏళ్లు ఉండవచ్చు.

అప్పుడు ఒకరోజు మా తండ్రి కొత్త సలహాతో ముందుకు వచ్చారు. తిరువనంతపురంకు చెందిన వయలిన్ ప్రొఫెసర్ శ్రీ ఎస్. ఈశ్వర వర్మ త్రిపునిత్తురలోని ఆర్‌ఎల్‌వి సంగీత కళాశాలకు బదిలీ అయ్యారనే సమాచారం ఆయనకు అందింది. అందువల్ల మరింత అకాడమిక్ శైలి అభ్యాసం కోసం నేను ఆయన వద్దకు తీసుకెళ్లబడ్డాను. ఆయన చాలా వినయపూర్వకమైన మరియు ఉదారమైన ఉపాధ్యాయుడు. నేను ఆయన నుండి అనేక మంచి కృతులు మరియు కల్పనా పద్ధతులను నేర్చుకున్నాను. ఆయన నెలవారీ ఫీజు కేవలం రూ. 50/- మాత్రమే. రెండు సంవత్సరాల తర్వాత ఆయన తిరిగి కేరళ రాజధానికి బదిలీ అయ్యారు. ఆయన స్థానంలో ఎన్. వైద్యనాథన్ అనే మరో యువ వయలిన్ విద్వాంసుడు స్కూల్‌కు వచ్చారు మరియు నేను ఆయనతో నా వయలిన్ పాఠాలు కొనసాగించాను. ఆయన శ్రీ బి. శశికుమార్ శిష్యులు. ఆయన చాలా స్నేహపూర్వక ఉపాధ్యాయుడు. ఆయన సాధన కోసం అనేక వేలి వ్యాయామాలను నేర్పారు. నేను ఆయన వద్ద కేవలం ఒక సంవత్సరం మాత్రమే పాఠాలు తీసుకున్నాను. ఆయన నెలవారీ ఫీజు రూ. 75/-. ఈ ఉపాధ్యాయులందరూ ఎప్పుడూ డబ్బు కోసం ఆశపడేవారు కాదు. వారంతా కర్నాటక సంగీతాన్ని ప్రేమించే సామాన్యులు. దురదృష్టవశాత్తు వైద్యనాథన్ సర్ ఆ తర్వాత చిన్న వయసులో స్కూటర్ ప్రమాదంలో మరణించారు.

అనేక వయలిన్ పోటీలలో బహుమతులు గెలుచుకున్నాను. మహాత్మా గాంధీ యూనివర్సిటీ యువజనోత్సవాల సమయంలో 'హ్యాట్రిక్' కూడా సాధించాను. నా స్వస్థలమైన కొచ్చి చుట్టుపక్కల ఆలయ ఉత్సవాలలో వయలిన్ సోలో మరియు పక్కవాద్య కచేరీలు చేయడం ప్రారంభించాను. అది నేను ఎప్పుడూ గుర్తుంచుకునే అద్భుతమైన అనుభవం. దానికి కొంచెం పాకెట్ మనీ కూడా వచ్చేది. కేరళలోని వివిధ ప్రాంతాలకు కచేరీల కోసం ప్రయాణం చేయడం నాకు చాలా ఇష్టంగా ఉండేది. వివిధ సంగీత విద్వాంసులను కలవడం మరియు వారితో కలిసి పనిచేయడం నా అభ్యాసాన్ని మెరుగుపరిచింది. నేను దీనిని పూర్తి సమయం సంగీతంలోనే కొనసాగించాలని అనుకున్నాను. చెన్నైలోని ఎవరో ప్రముఖ సంగీత విద్వాంసుల వద్ద ఉన్నత వయలిన్ పాఠాలు తీసుకోవాలని కోరుకున్నాను.

ఆ సమయంలో నా స్నేహితుడు సచ్చి నన్ను సి.కె. రామచంద్రన్ కుటుంబానికి పరిచయం చేశాడు. వారు ఉతా (Utah), సాల్ట్ లేక్ సిటీ నుండి వేసవి సెలవుల కోసం వచ్చారు. ఆయన అమెరికాలో కర్నాటక సంగీత కచేరీలను ఏర్పాటు చేసేవారు మరియు చెన్నైలోని చాలా మంది సంగీత విద్వాంసులతో ఆయనకు పరిచయాలు ఉన్నాయి. ఆయన తన కుమార్తెల కోసం కర్నాటక వయలిన్ టీచర్ కోసం వెతుకుతున్నారు మరియు ఆ బాధ్యత నాకు అప్పగించబడింది. అలా దీప మరియు దివ్య నా మొదటి వయలిన్ విద్యార్థులు మరియు నేను వారి మొదటి కర్నాటక వయలిన్ టీచర్‌ని. నేను వారికి ప్రాథమిక పాఠాలతో ప్రారంభించాను. నా పాఠాలకు నాకు మంచి వేతనం లభించింది. దీప మరియు దివ్య తమ తదుపరి ఇండియా పర్యటనలో మళ్లీ నా వద్ద పాఠాలు తీసుకున్నారు. ఆ సమయంలో నేను వారికి వర్ణాలతో ప్రారంభించాను. రామచంద్రన్ చేట్టన్ నాకోసం ఒక స్టీరియో ఐవా (Aiwa) వాక్‌మ్యాన్ తెచ్చారు, అది క్యాసెట్ ప్లేయర్ మరియు రికార్డర్ కలిగి ఉంది. నేను పూర్తి సమయం సంగీతంలో ఉన్నత చదువులను కొనసాగించాలనే నా ఆశయాన్ని ఆయన తెలుసుకున్నప్పుడు, ఆయన నన్ను లాల్గుడి జి.జె.ఆర్ కృష్ణన్ సర్ గారికి పరిచయం చేశారు.

అది నా సంగీత సాధనలో ఒక ముఖ్యమైన మలుపు. ప్రపంచంలోనే అత్యుత్తమ గురువులను పొందడం నా అదృష్టం. నా తల్లిదండ్రులు ఇద్దరూ నా నిర్ణయానికి ఎంతో మద్దతుగా నిలిచారు. నేను కెమిస్ట్రీలో (Chemistry) డిగ్రీ పూర్తి చేయాలని మాత్రమే వారు కోరుకున్నారు. అప్పటికి నా ఆలోచనలన్నీ సంగీతంపైనే ఉండేవి. కెమిస్ట్రీ నాకు చైనీస్ (Chinese) భాషలా అనిపించేది. కాబట్టి నన్ను వారి విద్యార్థిగా ఎంపిక చేయడానికి లాల్గుడి జి. జయరామన్ సర్ గారితో ఇంటర్వ్యూ కోసం సమయం ఇవ్వబడింది. నాకు తమిళం సరిగ్గా రాకపోవడంతో తిరుచ్చికి చెందిన నా బంధువు జయశ్రీ నన్ను చెన్నైకి తీసుకెళ్లింది. గిండీలోని ఆమె స్నేహితుడి ఇంట్లో మాకు వసతి కల్పించబడింది. ఆయన పేరు సంపత్. మేము ముగ్గురం లాల్గుడి సర్ గారి ఇంటికి వెళ్లాము. మమ్మల్ని విజిటర్స్ రూమ్‌లో కూర్చోమని చెప్పారు. మేము వేచి ఉండగా, లాల్గుడి సర్ మరియు ఆయన కుమారుడు జి.జె.ఆర్ కృష్ణన్ సర్ వచ్చారు.

ఆ ఇంటర్వ్యూ ఒక కచేరీ అంత సుదీర్ఘంగా సాగింది. ప్రశ్నలకు సమాధానాలు ఇవ్వడానికి మేము సుమారు రెండున్నర గంటల సమయం గడిపాము. నన్ను వాయించమని కోరినప్పుడు, నేను ఖరహరప్రియ రాగంలో త్యాగరాజ కృతి 'రామ నీ సమానమెవరు' వాయించాను. మొదటి లైన్ అర్థం: "రామా, నీకు సమానమైన వారు ఎవరు?" యూనివర్సిటీ యువజనోత్సవాల కోసం నేను దీనిని వాయించినందున నాకు ఈ పాటపై చాలా సాధన ఉంది. నేను వాయించిన మరో కృతి ఈశ్వర వర్మ సర్ నేర్పిన మరో త్యాగరాజ పాట. ఇది నారాయణి రాగంలో ఉంది, 'రామ నీ వేగాని నన్ను' కృతి. నన్ను కోరినప్పుడు నేను కొన్ని కల్పనా స్వరాలను కూడా వాయించాను. ఆ స్వరాలలో 'పొరుత్తాలు' ఉన్నాయి, వీటిలో లాల్గుడి సర్ నిష్ణాతులు. ఆ తర్వాత సర్ నన్ను ఒక ప్రతిమధ్యమ రాగ కృతిని వాయించమని కోరారు. ఈసారి నేను ఎన్. వైద్యనాథన్ సర్ నాకు నేర్పిన కృతిని ఎంచుకున్నాను. తాళగంబాడి పంచనాథ అయ్యర్ రచించిన కల్యాణి రాగంలోని 'బిరానబ్రోవయితే'. లాల్గుడి సర్ మరియు కృష్ణన్ సర్ నన్ను పాడమని మరియు తాళం వ్యాయామాలు చేయమని కోరడం ద్వారా నా తాళం పట్టును పరీక్షించారు. నేను అంతా వదిలేసి మద్రాసులో స్థిరపడవలసి ఉన్నందున, నా కుటుంబ నేపథ్యం మరియు మద్దతు గురించి మరిన్ని ప్రశ్నలు అడిగారు.

అలా జి.జె.ఆర్ కృష్ణన్ సర్ గారితో నా మొదటి పాఠాలు ప్రారంభమయ్యాయి. బహుశా నేను ఆయన మొదటి విద్యార్థిని కావచ్చు. ఆయన గమక వ్యాయామాలను ప్రారంభించినప్పుడు, ఈ శైలి వేలి పద్ధతిని ఉపయోగించి వయలిన్ వాయించడం గురించి నాకు ముందే ఒక స్పష్టమైన కల వచ్చినట్లు గుర్తొచ్చింది. ఆయన తనకు తెలిసిన విషయాన్ని విద్యార్థికి ఎలా బదిలీ చేయాలో తెలిసిన నిజమైన గురువు. ప్రతి పాఠం చాలా విలువైనది. నేను పురోగతి సాధిస్తున్నప్పుడు, ఇంట్లో ఇతర విద్యార్థులకు పాఠాలు నేర్పేటప్పుడు లాల్గుడి సర్ క్లాసులకు కూడా హాజరుకామని నన్ను కోరారు. ఆ తర్వాత నేను ప్రతిరోజూ వారి ఇంటికి వెళ్లడం ప్రారంభించాను మరియు ఆ కుటుంబంలో ఒక భాగంగా మారిపోయాను. వారి ఇంట్లో నాకు చాలాసార్లు భోజనం పెట్టారు. ఆ కుటుంబం కోసం నేను చేయగలిగిన చిన్న చిన్న సాయాలు చేసేవాడిని. ఆ తర్వాత ఆ కుటుంబంతోనే ఉండి గురుకుల పద్ధతిలో నేర్చుకోవాలని నాకు సలహా ఇచ్చారు. అవి నా జీవితంలో బంగారు రోజులు. వారిని కచేరీలకు తీసుకెళ్లేవారు మరియు కచేరీలలో తంబుర వాయించే అవకాశాలు నాకు లభించాయి. లాల్గుడి సర్ తన కుమారుడు మరియు కుమార్తెతో కలిసి ఆ రోజుల్లో వయలిన్ ట్రియో (Violin Trio) కచేరీలు చేసేవారు. లాల్గుడి సర్ తిరువారూర్ త్యాగరాజ ఆరాధన సంగీతోత్సవాన్ని నిర్వహించినప్పుడు నేను వారితో కలిసి ప్రయాణించి, వారం రోజులు అక్కడే ఉండి కచేరీలను విన్నాను.

ఆయన ఎప్పుడూ చాలా హాస్యప్రవృత్తితో ఉండేవారు. కానీ ఆయన నేర్పించేటప్పుడు చాలా కఠినంగా ఉండేవారు మరియు పొరపాట్లు చేస్తే కోపం చూపేవారు. కర్ణాటకకు చెందిన మరో విద్యార్థి కూడా ఇంట్లో ఉంటూ పాఠాలలో చేరారు. అది ఒక పెద్ద కుటుంబం. అన్ని సమయాల్లో నిరంతర కార్యక్రమాలు జరుగుతుండేవి. సమయం వృధా చేయడానికి వీలుండేది కాదు. కుటుంబంలోని ప్రతి ఒక్కరూ మమ్మల్ని వారిలో ఒకరిగా భావించి, మా ఎదుగుదలకు సాధ్యమైన అన్ని మార్గాల్లో మద్దతు ఇచ్చారు. జీవితపు ఉధృత ప్రవాహంలో, నేను కొంతకాలం విభిన్న మార్గాల్లోకి వెళ్లిపోయాను మరియు సంగీత పాఠాలు ఆగిపోయాయి. నేను అక్కడికి వెళ్లడం మానేసినందుకు లాల్గుడి సర్ మరియు కుటుంబం మొత్తం బాధపడ్డారని తర్వాత తెలిసింది. కృష్ణన్ సర్ నన్ను మళ్లీ ఆ కుటుంబంతో అనుసంధానించడంలో కీలక పాత్ర పోషించారు.

2005లో నాకు వివాహం జరిగింది మరియు జీవనోపాధి కోసం స్కూళ్లలో సంగీత ఉపాధ్యాయుడిగా నా వృత్తిని ప్రారంభించాను. విదేశీ స్కూళ్లలో కూడా అవకాశాలు లభించాయి. నేను ఒమన్, సింగపూర్ మరియు చివరగా అమెరికాలోని ఇండియన్ స్కూళ్లలో పనిచేశాను. లాల్గుడి కృష్ణన్ సర్ నాకు అమెరికాకు మొదటి అవకాశాన్ని చూపించారు. నా వీసా ప్రక్రియ కోసం అవసరమైన పత్రాలతో ఆయన సహాయం చేశారు. కుటుంబంలో అత్యంత గౌరవంగా చూసే లాల్గుడి సర్ తల్లి నేను అమెరికాలో ఉన్నప్పుడు మరణించారు. నా ఇండియా పర్యటనలో నేను చెన్నైకి వెళ్లాను మరియు నాకు మళ్లీ వారి ఇంట్లో ఉండటానికి అవకాశం కల్పించారు. లాల్గుడి సర్ ఆరోగ్యం క్షీణించింది మరియు ఆయనను పరాయి వాళ్లపై ఆధారపడే స్థితిలో చూడటం చాలా బాధగా అనిపించింది. నిరంతర పురాణ సంగీత విద్వాంసుడు లాల్గుడి జి. జయరామన్ సర్ సేవలో ఉండటం కృష్ణన్ సర్ నాకు ఇచ్చిన గొప్ప ఆశీర్వాదం. ఆయన మరణవార్త వినడం మళ్లీ చాలా భారంగా అనిపించింది. ఒక సంవత్సరంలోనే లాల్గుడి సర్ జీవిత భాగస్వామి కూడా అదే దైవిక నివాసాన్ని చేరుకున్నారు. ఆ సమయంలో నేను లాల్గుడి ట్రస్ట్ ద్వారా కృష్ణన్ సర్ ఏర్పాటు చేసిన 'వయలిన్ మరమ్మత్తు మరియు పునరుద్ధరణ వర్క్‌షాప్'లో పాల్గొనడానికి ఆ కుటుంబంతోనే ఉన్నాను.

లాల్గుడి కుటుంబం నాకు కేవలం సంగీతాన్ని నేర్పడమే కాకుండా నా జీవిత నిర్మాణానికి పునాదిగా నిలిచింది. సంగీతమే ఇప్పుడు నా జీవనాధారం. ఇది నా ఆత్మకు ఆహారం మరియు దీనిని ఇతర అన్వేషకులతో పంచుకున్నప్పుడు నేను సంతృప్తి చెందుతాను.

వయలిన్ అభ్యాసం, లాల్గుడి జయరామన్, కర్నాటక సంగీతం

---

5. Hindi (हिंदी)

संगीत की यात्रा...

1982. मैं तब 12 साल का था। स्कूल के दिनों में मेरी रुचि साहित्य में थी। मैंने कहानी लेखन, कविता आदि के लिए स्कूल स्तर, जिला और राज्य स्तर के युवा उत्सवों में कई पुरस्कार जीते। मेरी माँ चाहती थीं कि मैं संगीत में अपनी प्रतिभा आजमाऊं। उन्होंने सोचा कि कोई वाद्य यंत्र एक अच्छा विकल्प होगा। उन्होंने बहुत सोच-समझकर मेरे लिए वायलिन चुना क्योंकि यह बहुत सुविधाजनक और मधुर है। 7वीं कक्षा के बाद की गर्मी की छुट्टियां सरस्वती अम्माल के साथ कर्नाटक वायलिन के पाठों के साथ शुरू हुईं। वह मूल रूप से एक वीणा वादक थीं, जो केवल कर्नाटक वायलिन के बुनियादी फिंगर तकनीकों को जानती थीं। एक साल बीत गया। उन्होंने मुझे पहले गणेश गीतम 'श्रीगणनाथ' तक सिखाया। एक दिन जब मेरी अम्मा कक्षा के बाद मुझे लेने आईं, तो दयालु शिक्षिका ने उनसे कहा कि मुझमें संगीत के प्रति वास्तविक प्रतिभा और रुचि है और मुझे किसी वायलिन शिक्षक के पास ले जाना चाहिए क्योंकि वह केवल वीणा ही बजाती हैं। हालाँकि हम दयालु शिक्षिका को छोड़ने के लिए अनिच्छुक थे, लेकिन अम्मा सकारात्मक प्रतिक्रिया पाकर खुश थीं। लेकिन उन्होंने जोर दिया और मेरी माँ को शहर में एक और वायलिन शिक्षक मिले। वे मेरी माँ की सहकर्मी, राजम्मल टीचर के भाई थे। उनका नाम एस. हरिहर अय्यर है। वे चेन्नई में बृंदा और मुक्ता परंपरा के महान वायलिन वादक एम. चंद्रशेखरन के शिष्य थे।

हरिहरन सर, जैसा कि हम उन्हें बुलाते हैं, एक आँख से अंधे हैं। वे दुबले थे और जब मैं उनसे जुड़ा तो शायद अपने शुरुआती पचास के दशक में थे। उन्होंने जीवन भर अविवाहित रहने का फैसला किया था। मैं भारतीय विद्या भवन में अन्य छात्रों के एक समूह के साथ उनसे साप्ताहिक दो वायलिन पाठ लेता था। उनकी मासिक फीस 35/- रुपये थी। मैं अपनी कक्षाओं के लिए अपना वायलिन लेकर स्थानीय निजी बस में अकेले यात्रा करता था। यात्रा करते समय मैंने जो सीखा उसे मैं अपने मन में गाता रहता था।

'रसिकप्रिया' नाम की एक कर्नाटक संगीत संस्था, जिसे एक श्री रामचंद्रन चलाते थे, प्रतिष्ठित संगीतकारों द्वारा मासिक कर्नाटक संगीत कार्यक्रमों का आयोजन करती थी। हरिहरन सर मुझसे कार्यक्रमों में शामिल होने के लिए कहते थे और प्रत्येक गीत के गाए जाने पर रागों के नाम बताते थे। बाद में मैंने उनके निवास पर उनसे निजी पाठ लेना शुरू किया। यह शायद लगभग चार साल तक जारी रहा। मेरी माँ ने पारंपरिक रूप से कुरीक्काड श्री कृष्ण स्वामी मंदिर में मेरा पहला सोलो कॉन्सर्ट (अरंगेत्रम) आयोजित किया। आर. सच्चिदानंद पई (सच्ची) ने मृदंगम पर मेरा साथ दिया। मैं तब शायद 16 साल का था।

फिर एक दिन मेरे पिता एक नए सुझाव के साथ आए। उन्हें सूचना मिली कि तिरुवनंतपुरम के एक वायलिन प्रोफेसर श्री एस. ईश्वर वर्मा का स्थानांतरण त्रिपुनीथुरा के आरएलवी संगीत कॉलेज में हो गया है। इसलिए मुझे अधिक शैक्षणिक शैली की शिक्षा के लिए उनके पास ले जाया गया। वे बहुत विनम्र और उदार शिक्षक थे। मैंने उनसे कई अच्छी रचनाएँ और सुधार तकनीकें सीखीं। उनकी मासिक फीस केवल 50/- रुपये थी। कुछ वर्षों के बाद उनका स्थानांतरण वापस केरल की राजधानी में हो गया। उनके स्थान पर एन. वैद्यनाथन नाम के एक अन्य युवा वायलिन वादक स्कूल में आए और मैंने उनके साथ अपना वायलिन पाठ जारी रखा। वे श्री बी. शशिकुमार के शिष्य थे। वे बहुत मिलनसार शिक्षक थे। उन्होंने अभ्यास के लिए कई फिंगर एक्सरसाइज सिखाईं। मैंने उनके साथ केवल एक साल ही पाठ लिया। उनकी मासिक फीस 75/- रुपये थी। ये सभी शिक्षक कभी भी पैसे से प्रेरित नहीं थे। वे सभी कर्नाटक संगीत के सरल प्रेमी थे। दुर्भाग्य से वैद्यनाथन सर की बाद में कम उम्र में एक स्कूटर दुर्घटना में मृत्यु हो गई।

मैंने कई वायलिन प्रतियोगिताओं में पुरस्कार प्राप्त किए। महात्मा गांधी विश्वविद्यालय युवा उत्सवों के दौरान हैट्रिक भी जीती। अपने गृह नगर कोच्चि और उसके आसपास के मंदिरों के उत्सवों के दौरान वायलिन सोलो और साथ में संगत के कार्यक्रम देना शुरू किया। वह एक अद्भुत अनुभव था जिसे मैंने हमेशा संजोया। आपको कुछ पॉकेट मनी के रूप में भुगतान भी मिलता था। मुझे केरल के विभिन्न हिस्सों में कार्यक्रमों से जुड़ी यात्रा का आनंद मिला। विभिन्न संगीतकारों से मिलने और उनके साथ काम करने से मेरी शिक्षा समृद्ध हुई। मैं इसे पूर्णकालिक संगीत में लेना चाहता था। चेन्नई के किसी प्रतिष्ठित संगीतकार से उन्नत वायलिन पाठ लेना चाहता था।

उसी समय मेरे मित्र सच्ची ने मुझे सी.के. रामचंद्रन के परिवार से मिलवाया जो उनके पड़ोसी थे। वे यूटा (Utah), साल्ट लेक सिटी से गर्मियों की छुट्टियों के लिए आए थे। वे अमेरिका में कर्नाटक संगीत कार्यक्रमों का आयोजन करते हैं और चेन्नई के कई संगीतकारों को जानते थे। वे अपनी बेटियों के लिए कर्नाटक वायलिन शिक्षक की तलाश कर रहे थे और मुझे यह काम सौंपा गया। इस प्रकार दीपा और दिव्या मेरी पहली वायलिन छात्राएं थीं और मैं उनका पहला कर्नाटक वायलिन शिक्षक। मैंने उन्हें बुनियादी बातों से शुरू किया। मुझे मेरे पाठों के लिए अच्छा भुगतान किया गया। दीपा और दिव्या ने भारत की अपनी अगली यात्रा के दौरान फिर से मुझसे पाठ लिया। उस समय मैंने उनके लिए वर्णम शुरू किए। रामचंद्रन चेट्टन मेरे लिए एक स्टीरियो आईवा (Aiwa) वॉकमैन लाए जिसमें एक कैसेट प्लेयर और रिकॉर्डर था। जैसा कि उन्हें पता चला कि मेरी महत्वाकांक्षा पूर्णकालिक समर्पित होकर संगीत में उन्नत अध्ययन करने की थी, उन्होंने मुझे लालगुडी जी.जे.आर कृष्णन सर से मिलवाया।

वह मेरे संगीत के प्रयास में एक प्रमुख मोड़ था। मैं दुनिया के सर्वश्रेष्ठ गुरुओं को पाने के लिए हमेशा भाग्यशाली रहा। मेरे माता-पिता दोनों मेरे फैसले में बेहद सहायक थे। वे बस इतना चाहते थे कि मैं रसायन विज्ञान (Chemistry) में अपनी स्नातक की डिग्री पूरी करूँ। तब तक मेरे सभी विचार संगीत में थे। रसायन विज्ञान मेरे लिए चीनी (Chinese) की तरह था। इसलिए मुझे उनके छात्र के रूप में चुनने के लिए लालगुडी जी. जयरामन सर के साथ एक साक्षात्कार के लिए समय दिया गया। त्रिची से मेरी चचेरी बहन जयश्री मुझे चेन्नई ले गई क्योंकि मैं तमिल में अच्छा नहीं था। हमें गिंडी में उनके एक दोस्त के घर में ठहराया गया। उनका नाम संपत था। हम तीनों लालगुडी सर के घर पहुंचे। हमें आगंतुक कक्ष में बैठने के लिए कहा गया। जब हमने इंतजार किया, तो लालगुडी सर और उनके बेटे जी.जे.आर कृष्णन सर आए।

साक्षात्कार एक संगीत कार्यक्रम की तरह लंबा था। हमने सवालों के जवाब देने में लगभग ढाई घंटे बिताए। जब मुझसे पूछा गया, तो मैंने खरहरप्रिया राग में त्यागराज की कृति 'राम नी समानमेवरु' बजाई। पहली पंक्ति का अर्थ है: "राम, आपके समान कौन है?" विश्वविद्यालय युवा उत्सवों के लिए इसे बजाने के कारण मेरा इस गीत पर बहुत अभ्यास था। एक और कृति जो मैंने बजाई वह ईश्वर वर्मा सर द्वारा सिखाई गई एक और त्यागराज की कृति थी। यह राग नारायणी में थी, कृति 'राम नी वेगानी नन्नू' से शुरू होती है। जब मुझसे कहा गया तो मैंने कुछ कल्पना स्वर भी बजाए। स्वरों में 'पोरुथम' थे जिनमें लालगुडी सर माहिर हैं। फिर सर चाहते थे कि मैं एक प्रतिमध्यम राग रचना बजाऊं। इस बार मैंने एन. वैद्यनाथन सर द्वारा सिखाई गई एक कृति चुनी। तालगमबाडी पंचनाथ अय्यर द्वारा रचित कल्याणी राग में 'बिरानाब्रोवयिते'। लालगुडी सर और कृष्णन सर ने मुझसे गवाया और ताल में मेरी ताकत का परीक्षण करने के लिए ताल अभ्यास कराए। कई और सवाल मेरे पारिवारिक पृष्ठभूमि और समर्थन के बारे में थे क्योंकि मुझे सब कुछ छोड़कर मद्रास में बसना था।

इस प्रकार जी.जे.आर कृष्णन सर के साथ मेरे पहले पाठ शुरू हुए। शायद मैं उनका पहला छात्र था। जैसे ही उन्होंने गमक अभ्यास शुरू किया, मुझे याद आया कि पहले इस तरह की फिंगर तकनीक का उपयोग करके वायलिन बजाने का एक स्पष्ट सपना आया था। वे पूरी तरह से एक सच्चे गुरु थे जो वास्तव में जानते थे कि जो वे जानते हैं उसे छात्र को कैसे स्थानांतरित करना है। हर पाठ बहुत कीमती है। जैसे-जैसे मैंने प्रगति की, मुझे लालगुडी सर की कक्षाओं में भी उपस्थित होने के लिए कहा गया जब वे घर पर अन्य छात्रों को पढ़ाते थे। फिर मैंने रोजाना घर जाना शुरू कर दिया और परिवार के एक हिस्से की तरह हो गया। मुझे घर में कई बार खाना खिलाया गया। मैं परिवार के लिए जो भी छोटी मदद कर सकता था, करता था। बाद में मुझे परिवार के साथ रहने और गुरुकुल प्रणाली में सीखने की सलाह दी गई। वे मेरे जीवन के सुनहरे दिन थे। मुझे उनके साथ संगीत कार्यक्रमों में ले जाया जाता था और मुझे कार्यक्रमों के लिए तंबूरा बजाने के अवसर मिले। लालगुडी सर ने अपने बेटे और बेटी के साथ उन दिनों वायलिन ट्रायो (Violin Trio) संगीत कार्यक्रम किए। जब लालगुडी सर ने तिरुवरूर कर्नाटक संगीत त्रिमूर्ति संगीत समारोह का संचालन किया तो मैंने उनके साथ यात्रा की और संगीत कार्यक्रमों को सुनते हुए पूरे सप्ताह रुका।

वे हमेशा बहुत विनोदी थे। लेकिन जब वे पढ़ाते थे तो बहुत सख्त होते थे और यदि आप गलतियाँ करते थे तो गुस्सा दिखाते थे। कर्नाटक का एक और छात्र भी घर में रहकर पाठ में शामिल हुआ। वह एक बड़ा परिवार था। हर समय लगातार गतिविधियाँ चलती रहती थीं। समय बर्बाद करने का कोई समय नहीं था। परिवार में हर किसी ने हमें अपना हिस्सा माना और हमारे विकास के लिए हर संभव तरीके से समर्थन किया। जीवन के भारी प्रवाह में, मैं कुछ समय के लिए अलग-अलग रास्तों पर बह गया और संगीत के पाठ बाधित हो गए। बाद में पता चला कि लालगुडी सर और पूरा परिवार इस बात से परेशान था कि मैंने वहाँ जाना बंद कर दिया है। कृष्णन सर ने मुझे फिर से परिवार से जोड़ने में महत्वपूर्ण भूमिका निभाई।

2005 में मेरी शादी हुई और मैंने आजीविका के लिए स्कूलों में संगीत शिक्षक के रूप में अपना करियर शुरू किया। विदेशों के स्कूलों में भी अवसर मिले। मैंने ओमान, सिंगापुर और अंत में संयुक्त राज्य अमेरिका के भारतीय स्कूलों में काम किया। लालगुडी कृष्णन सर ने मुझे अमेरिका के लिए मेरा पहला रास्ता दिखाया। उन्होंने मेरी वीज़ा प्रक्रिया के लिए सहायक दस्तावेजों के साथ मदद की। लालगुडी सर की माँ, जिन्हें परिवार में अत्यंत सम्मान के साथ माना जाता था, की मृत्यु तब हुई जब मैं अमेरिका में था। अपनी भारत यात्रा के दौरान मैं चेन्नई गया और मुझे फिर से उनके घर में रहने की जगह दी गई। लालगुडी सर का स्वास्थ्य बिगड़ गया था और उन्हें दूसरों पर निर्भरता की स्थिति में देखना बहुत दुखद था। चिरस्थायी महान संगीतकार लालगुडी जी. जयरामन सर की सेवा में होना कृष्णन सर द्वारा मुझे दिया गया एक बड़ा आशीर्वाद था। उनके निधन की खबर सुनना फिर से बहुत भारी था। एक साल के भीतर लालगुडी सर की जीवन संगिनी भी उसी दिव्य धाम में चली गईं, जबकि मैं लालगुडी ट्रस्ट के माध्यम से कृष्णन सर द्वारा आयोजित 'वायलिन मरम्मत और बहाली कार्यशाला' में भाग लेने के लिए परिवार के साथ रह रहा था।

लालगुडी परिवार ने मुझे न केवल परिष्कृत संगीत सिखाया बल्कि मेरे जीवन की संरचना बनाने की नींव भी बना। संगीत अब मेरी रोटी और मक्खन है। यह मेरी आत्मा का भोजन है और जब इसे कई अन्य साधकों के साथ साझा किया जाता है तो मुझे पूर्णता का अनुभव होता है।

वायलिन सीखना, कर्नाटक संगीत, लालगुडी जयरामन